Астанада ерекше білім беруді қажет ететін жасөспірімдер мен жастарға арналған «Оқу-өндірістік комбинаттар» жобасы түлектеріне мемлекеттік үлгідегі куәліктерді табыстау рәсімі өтті. Биыл ерекшеліктері бар 22 жасөспірім мен жастар «Кондитер», «Тігін өндірісі және киімді модельдеу» және «3D-дизайн» бағыттары бойынша оқуды сәтті аяқтады.

Жоба 2024 жылдан бастап «Bolashak Charity» қоғамдық қорының бастамасымен Астана қаласы әкімдігінің және «AMANAT» партиясының қолдауымен жүзеге асырылып келеді. 2026 жылы жобаның демеушісі ретінде Астанада «Кондитер» бағыты бойынша 10 қатысушының оқуын қаржыландырған Orda Invest компаниясы қолдау көрсетті.

Жобаның мақсаты — ерекше білім беруді қажет ететін жасөспірімдер мен жастарға кәсіби білім алу, әлеуметтену және әрі қарай жұмысқа орналасу мүмкіндіктерін ұсыну. Бағдарламаға 14 жастан бастап жасөспірімдер, сондай-ақ даму ерекшеліктері бар жастар, соның ішінде аутизм спектрінің бұзылыстары, жеңіл және орташа деңгейдегі интеллектуалдық бұзылыстары, психикалық дамудың тежелуі, Даун синдромы, СДВГ және басқа да ерекшеліктері бар қатысушылар қатысады.

ОӨК аясындағы оқыту 8–10 адамнан тұратын шағын топтарда ұйымдастырылады. Курстың ұзақтығы таңдалған дайындық бағытына қарай 6 айдан 9 айға дейін созылады. Оқу процесі практикалық бағытта жүргізіледі: сабақтар колледждер базасында оқу шеберханалары мен кәсіби жабдықтарды пайдалана отырып өтеді. Қатысушыларды өндірістік оқыту шеберлері, қолданбалы мінез-құлық талдауы мамандары және тьюторлардан тұратын пәнаралық команда сүйемелдейді. Оқу барысында визуалды кестелер, чек-парақтар, қадамдық нұсқаулықтар және құрылымдалған сабақ режимі қолданылады. Бұл қатысушылардың оқу процесіне бейімделуін арттырып, алаңдаушылық деңгейін төмендетуге көмектеседі.

Бүгінде жоба Астана, Қарағанды, Орал және Атырау қалаларында іске асуда. 2024 жылдан бері ОӨК аясындағы оқытумен 133 қатысушы қамтылды. Олардың ішінде 14 жасөспірім түрлі ұйымдарда тағылымдамадан өтті, 5 қатысушы жұмысқа орналасты, ал 29-ы колледждерге оқуға түсті.

2025–2026 оқу жылында Астанадағы жобаға 15 пен 28 жас аралығындағы аутизм спектрінің бұзылыстары, Даун синдромы, психикалық дамудың тежелуі, интеллектуалдық бұзылыстары, сөйлеу және есту қабілетінің бұзылыстары бар 22 жасөспірім мен жас қатысты. Оқу алты ай бойы — аптасына екі рет үш сағаттан — Астана қаласының Қоғамдық тамақтандыру және сервис колледжі базасында, сондай-ақ жобаның серіктесі BURO Architecture & Design кеңсесінде өтті. «Кондитер» бағыты бойынша 10 қатысушы, «Тігін өндірісі және киімді модельдеу» бағыты бойынша 7 қатысушы, «3D-дизайн» бағыты бойынша 5 қатысушы оқуды аяқтады.

Оқу барысында қатысушылар қамырмен жұмыс істеу, кондитерлік өнімдер дайындау бойынша практикалық дағдыларды меңгерді, аспаздық пен санитария негіздерін, тігін тігуді, маталармен және тігін машиналарымен жұмыс істеуді үйренді, сондай-ақ 3D-дизайн және модельдеу саласында базалық білім алды.

2025 жылғы маусым айында Көкшетаудан келген аутизмі бар 15 жастағы Батырхан Ұлықмановтың отбасы ұлының болашағы үшін оңай емес, бірақ маңызды шешім қабылдап, Астанаға көшті. Сол кезде Батырхан 8-сыныпты аяқтаған болатын, ал ата-анасы оның алдағы жолы — кәсіби білім алуы, әлеуметтенуі, дербестігі және өмірден өз орнын табу мүмкіндігі туралы жиі ойлана бастаған еді. Туған қаласында даму ерекшеліктері бар жасөспірімдерге арналған мұндай мүмкіндіктер жеткіліксіз болғандықтан, көшу отбасы үшін Батырханның жаңа мүмкіндіктеріне деген үміт пен сенімге толы қадам болды.

«Батырхан — сабырлы, мейірімді әрі шынайы бала. Оған шулы ортада болу, адамдармен қарым-қатынас жасау және тез тіл табысу оңай емес. Біз Көкшетаудан Астанаға ұлымыздың болашағы үшін — оның дамуына, әлеуметтенуіне және кәсіби білім алуына көбірек мүмкіндік беру үшін көштік. Bolashak Charity қорының ОӨК жобасына қабылдау туралы хабарландыруын көргенде, бұл біз үшін үлкен үміт болды. Батырханның жобаға қабылданғанына қатты қуандық. Оқу барысында ол өзіне сенімді бола түсті, жаңа дағдыларды меңгеріп, тапсырмаларды орындауды, командада жұмыс істеуді және бастаған ісін соңына дейін жеткізуді үйренді. Бірақ мен үшін ана ретінде ең маңыздысы — оның достары пайда болды. Біздің ұлымыз үшін бұл үлкен қадам», — деп бөлісті «Кондитер» бағыты бойынша ОӨК жобасының түлегі Батырханның анасы Гүлжайна Буранова.

Іс-шараға «Bolashak Charity» ҚҚ Қамқоршылық кеңесінің төрағасы Динара Гаплан, Астана қаласы Білім басқармасының басшысы Қасымхан Сенғазыев, Orda Invest компаниясының маркетинг, сату және сервис жөніндегі басқарушы директоры Өркен Нұрылда, Қоғамдық тамақтандыру және сервис колледжінің директоры Зауре Клышбаева, BURO академиясының негізін қалаушы Арайлым Беисова, сондай-ақ түлектер мен олардың ата-аналары, мамандар, әлеуметтік кәсіпкерлер және басқа да қонақтар қатысты.

«Біз үшін ОӨК жобасының тек кәсіби дағдылар беріп қана қоймай, даму ерекшеліктері бар жасөспірімдер мен жастардың өмірінде нақты өзгерістерге жол ашқаны маңызды. Үшінші легтің қорытындысы бойынша біз ата-аналар арасында ішкі сауалнама жүргіздік: жобаның орташа бағасы 10 балдың 9,8 балын құрады, ал ата-аналардың 73%-ы балаларының мінез-құлқы мен дамуында айтарлықтай оң өзгерістер болғанын атап өтті.

Ата-аналар балаларының дербестігі мен өзіне деген сенімінің артқанын, коммуникациясының жақсарғанын, нұсқаулықтарды орындау, топта жұмыс істеу және тапсырмаларды жауапкершілікпен атқару дағдылары қалыптасқанын айтады. Біз үшін бұл әсіресе құнды, өйткені әрбір осындай дағдының артында үлкен дербестікке, әлеуметтенуге және болашақта жұмысқа орналасуға жасалған қадам тұр. Ата-аналардың 100%-ы жобаны басқа отбасыларға ұсынуға дайын екені, ал 67%-ы балалары үшін тағылымдамадан өту және әрі қарай жұмысқа орналасу мүмкіндігін қарастырып отырғаны да маңызды көрсеткіш.

Біз Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігіне ОӨК үлгісі бойынша даму ерекшеліктері бар жасөспірімдерге арналған практикалық бағыттағы кәсіби оқытудың мемлекеттік жүйесін дамытуға жағдай жасау жөнінде ұсыныстар бердік. Жобаны 2024 жылдан бері жүзеге асыра отырып, біз кәсіби оқыту моделін ғана қалыптастырып қоймай, келесі кезеңге — менталды бұзылыстары бар адамдарды сүйемелденетін жұмысқа орналастыру бағытына өткенімізді сеніммен айта аламыз. Бұл модель мамандардың, тьюторлардың және мінез-құлық аналитиктерінің қатысуын көздейді, және біз бизнесті оны енгізу процесінде қолдауға дайынбыз», — деп атап өтті «Bolashak Charity» ҚҚ Қамқоршылық кеңесінің төрағасы Динара Гаплан.

«Bolashak Charity» қоғамдық қоры инклюзивті «ТАТА» кондитерлік цехымен серіктестікте жұмыстың жаңа бағытын — «Жұмыс орнында сүйемелдеу» жобасын іске қосады. Жоба аясында ОӨК-тің қазіргі және алдыңғы лектерінің алты түлегін «ТАТА» инклюзивті кондитерлік цехына жұмысқа орналастыру жоспарланып отыр. Қатысушылардың жұмыс орнында сәтті бейімделуі үшін оларды педагог-ассистенттер сүйемелдейді, ал қордың мінез-құлық аналитигі түлектерге де, жұмыс берушіге де әдістемелік және мінез-құлықтық қолдау көрсетеді. Мұндай формат оқудан нақты жұмыспен қамтуға қауіпсіз әрі кәсіби өту маршрутын қалыптастыруға мүмкіндік береді.

«Біз Bolashak Charity қоғамдық қорының қызметін бұрыннан бақылап келеміз және қордың инклюзия тақырыбына қаншалықты жүйелі қарайтынын көріп отырмыз. Біз үшін бұл серіктестік — ОӨК түлектерін жай ғана жұмысқа қабылдау емес, инклюзивті өндірістің дұрыс моделін бірге қалыптастыру мүмкіндігі. Бүгінде кәсіпкерлерде даму ерекшеліктері бар адамдар үшін жұмыс орындарын ашуға ниет болғанымен, көбіне нақты алгоритм жетіспейді: команданы қалай дайындау керек, жұмыс процестерін қалай ұйымдастыру қажет, қызметкерлердің бейімделуі мен сүйемелдеуін қалай қамтамасыз ету керек деген сұрақтар бар. Сондықтан қор мамандарының, педагог-ассистенттердің және мінез-құлық аналитигінің қатысуы біз үшін өте маңызды. Мен ұлым сияқты адамдар өмірден өз орнын, достарын, әріптестерін және сүйікті ісін таба алатын орын құруды армандаймын», — деп атап өтті «ТАТА» инклюзивті кондитерлік цехының, «DARMED» клиникалар желісінің негізін қалаушы, акушер-гинеколог дәрігер, аутизмі бар баланың анасы Айгүл Ешматова.

Іс-шара «Sak Clinic», «Orta Community», «Cvety.kz», «Село Лесное» сауда маркасы, «Hampton by Hilton» қонақүйі, «Sapadent», «My Dent» стоматологиялары, сондай-ақ «Bogachi», «MEGOGO» және «Imaanstudio» компанияларының қолдауымен өтті.

26 сәуір күні Астана қаласында жыл сайын өткізілетін төртінші қайырымдылық Run for Autism жүгіру жарысы өтті. Жиналған 42 млн теңгеден астам қайырымдылық қаражаты аутизмі бар және өзге де менталдық бұзылыстары бар жасөспірімдер мен ересектерді кәсіби оқытуға бағытталады. Іс-шараны Bolashak Charity серіктестердің қолдауымен ұйымдастырды.

Жарыстың мақсаты – қоғамның аутизм туралы хабардарлығын арттыру, аутизмі бар адамдардың өмір сапасын жақсарту, олардың әлеуметтенуі мен өзін-өзі басқаруға жағдай жасау, сондай-ақ инклюзияны дамыту.

Іс-шара аутизм мәселесі туралы ақпараттандыру айына орайластырылды. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы дерегіне сәйкес, аутизм шамамен әрбір 100 баланың бірінде кездеседі, ал әлемде аутизм спектрінің бұзылыстары бар адамдар саны 75 миллионнан асады. 2026 жылғы 1 сәуірдегі ресми мәлімет бойынша, Қазақстанда АСБ диагнозымен динамикалық бақылауда 18 153 адам тұр, оның 17 713-і — кәмелетке толмағандар (97,5%). Халықаралық сарапшылар мен қоғамдық ұйымдардың деректеріне сәйкес, Қазақстандағы АСБ бар балалар саны ресми көрсеткіштен едәуір жоғары болып, 35 мыңнан асуы мүмкін. Елордада АСБ диагнозымен 4 368 адам тіркелген, оның 4 232-сі — балалар (96,8%).

Run for Autism — аутизмді зерттеуді қолдауға қаражат жинауға бағытталған халықаралық бастама. Қазақстанда Run for Autism жүгіру жарысын Bolashak Charity қоры алғаш рет 2023 жылы өткізді. Үш жыл ішінде жарыстарға 6 443 адам қатысып, 42 348 444 теңге қайырымдылық қаражаты жиналды. Осы қаражатқа Астана қаласы мен Қостанай облысы аумағындағы балабақшаларда, мектептерде және колледждерде 25 инклюзияны қолдау кабинеті ашылды.

Жарыс төрт қашықтық бойынша өтті: 1 км, 2,5 км, 5 км және 10 км. Қатысу құны 8 990 теңгеден 11 990 теңгеге дейін болды. Барлығы қайырымдылық жүгіру жарысына 26 қаладан 5 000 адам қатысты: Ақтөбе, Ақтау, Алматы, Астана, Атбасар, Атырау, Аягөз, Балқаш, Ерейментау, Қарағанды, Көкшетау, Қостанай, Қызылорда, Павлодар, Петропавл, Семей, Степногорск, Талдықорған, Тараз, Теміртау, Түркістан, Орал, Өскемен, Шахтинск, Шымкент, Екібастұз.

Жарысқа даму ерекшеліктері бар 100-ден астам адам қатысты (аутизм, Даун синдромы, церебралды сал ауруы, есту қабілеті бұзылған спортшылар, тірек-қимыл аппараты бұзылған жандар және т.б.). Онлайн жүгіру жарысына Қазақстанның 30 қаласынан, сондай-ақ Ұлыбритания мен Ресей елдерінен 140 адам қатысты.

Іс-шара аясында дәстүр бойынша аутизмі бар және өзге де даму ерекшеліктері бар балаларға арналған «Көңілді старттар» спорттық-ойын эстафетасы өткізілді. Оған аутизм, Даун синдромы, церебралды сал ауруы, психикалық және сөйлеу дамуының тежелуі, дислексиясы бар 5 пен 14 жас аралығындағы шамамен 180 бала қатысты. Эстафетадан кейін балаларға іс-шара серіктестерінің сыйлықтары табысталды.

«Run for Autism — ерекше шара, өйткені оған біздің жобаларымыздағы жасөспірімдер, олардың отбасылары, педагогтер, серіктестер және қор достары қатысады. Сондықтан бұл жүгіру жарысы жай ғана іс-шара шеңберінен шығып, түрлі қалалардағы адамдарды ортақ идея төңірегіне біріктіретін шынайы қозғалысқа айналды.

Біз жобаны бастаған кезде қоғам назарын аутизм мен менталдық денсаулық тақырыбына аударуды мақсат еттік. Бүгінде мыңдаған адам бізбен бірге стартқа шығады. Бұл қоғамның барған сайын ашық, саналы болып, маңызды әлеуметтік бастамаларды қолдауға дайын екенін көрсетеді. Алдыңғы жылдардағы қатысушылардың арқасында біз ондаған инклюзияны қолдау кабинеттерін аша алдық. Онда аутизмі бар және өзге де менталдық ерекшеліктері бар жүздеген бала күн сайын мамандар көмегін алады.

Бүгінде балалар өсіп, есейіп келеді, олармен бірге біздің бағдарламаларымыз да дамуда. Біз аутизмі бар жасөспірімдер мен жастарды кәсіби оқыту бағытын кеңейтіп жатырмыз. Биылғы жүгіру жарысы аясында жиналған қаражат дәл осы мақсаттарға бағытталады.

Бұл жүгіру жарысы — іс-шараны ұйымдастыруға атсалысқан көптеген адамдар мен компаниялардың қолдау белгісі. Әрбір серіктеске, Астана қаласының әкімдігіне, A-Event компаниясына және өзге де ұйымдарға шынайы алғысымды білдіремін», — деп атап өтті Bolashak Charity ҚҚ Қамқоршылық кеңесінің төрайымы Динара Гаплан.

Жүгіру жарысына халықаралық компаниялардың қызметкерлері, шетелдік елшіліктердің өкілдері, оның ішінде Ұлыбритания, Испания, Түркия, Швеция, Эстония елдерінің дипломаттары, сондай-ақ Еуропалық Одақ Делегациясы өкілдері қатысты. Жарысқа Ресей елінен де қатысушылар қосылды — Мәскеу, Санкт-Петербург және Якутск қалаларынан.

РАС диагнозы бар 12 жастағы жасөспірімнің анасы, мінез-құлық талдаушысы және супервизор Юлия Асфина Run for Autism жарысына арнайы Мәскеу қаласынан ұшып келді:

«Өкінішке қарай, Ресейде әзірге Run for Autism жобасы жоқ, бірақ бір күні оның пайда боларына өте үміттімін. Bolashak Charity қорының Астана қаласында осындай жарыс ұйымдастырғаны керемет, әрі менің оның бір бөлігі болуға мүмкіндігім бар. Аутизм тақырыбымен күн сайын әрі кәсіби өмірімде, әрі жеке өмірімде бетпе-бет кездескен адам ретінде, РАС бар балаларды қолдайтын жобаға қатысу мен үшін ерекше маңызды. Мен жүгіруді де жақсы көремін және жарыстар мен жартылай марафондарға тұрақты түрде қатысамын. Биыл мен Run for Autism жарысына екінші рет қатысып отырмын. Өткен жылы Мәскеу қаласында онлайн форматта жүгірдім. Сол кезде ұйымдастырушылар маған медаль мен футболкасы бар старттық пакетті өте жылдам жеткізді, бұл өте жағымды болды. Ал биыл мен Астана қаласында жүгіріп жатырмын. Осындай мықты әрі шабыттандыратын жобаның бір бөлігі болып, біздің керемет балаларымызды қолдау өте құнды», — деп атап өтті Юлия Асфина.

Кулянда Атчибаева немересі Ахмадимен бірге жарысқа Атырау облысынан келді. Олар 1 шақырым қашықтыққа жүгірді. Ахмади 17 жаста, оның Даун синдромы бар. Ол күн сайын Мақат аудандық оңалту орталығына барады. Кулянда апа немересінің дамуына белсенді түрде көңіл бөледі: екеуі бірге Қазақстанның түрлі қалаларына даму ерекшеліктері бар балаларға арналған спорттық жарыстарға тұрақты түрде қатысады — жүзу, жүгіру, секіру, шаңғы спорты және басқа бағыттар бойынша.

«Мен үнемі немереме арналған қандай іс-шаралар, жарыстар, сауықтыру лагерьлері және өзге де мүмкіндіктер өтіп жатқанын қадағалап жүремін. Біз барлық жерде қатысуға тырысамыз. Менің мұның бәрін жасауымдағы ең басты мақсатым — әлеуметтену мен қарым-қатынас. Немерем адамдармен араласа алса, өз бетінше болып, қоғамда сенімді өмір сүрсе деймін. Немереме қазір 17 жас болды, сондықтан оның болашағы туралы жиі ойлана бастадым. Жақында біз Атырау қаласындағы «Оқу-өндірістік комбинат» жобасына жазылдық. Бұл жобаны біздің қаламызда Bolashak Charity қоры Теңізшевройл компаниясының қолдауымен іске қосып жатыр. Бұл біздің отбасымыз үшін үлкен қуаныш», — деп бөлісті Кулянда Атчибаева.

Мәре сызығын кесіп өткен жарысқа қатысушыларға естелік медальдар табысталды, ал әр қашықтық бойынша алғашқы үш жеңімпаз дипломдармен марапатталды. Барлық жүгірушілерге старттық пакеттер берілді. Оның құрамына шоппер сөмкесі, жүгіруге арналған футболка, старт нөмірі, ақпараттық парақша, сыйлықтар ұтысына қатысу талоны, құрт, дрип-кофе пакеті, кинезио-тейп, сутекті магний (Supreme H₂), косметологиялық қызметтерге сертификаттар, мұздатылған йогурт және бургерханаға сертификаттар кірді.

Жарысқа қатысушылар арасында 20-дан астам бағалы сыйлықтар мен тартулар ойнатылды. Олардың қатарында екі адамға арналған Грузия еліне саяхат, 1 тонна бензин, смартфон, бес жұлдызды қонақүйлерде тұруға сертификаттар, бір айлық кофе қоры, бір жылдық мұздатылған йогурт қоры, тау велосипеді және басқа да сыйлықтар болды.

Іс-шараны 70-тен астам демеуші мен серіктес қолдады. Олардың қатарында: Астана қаласы әкімдігі, «NAK» құрылыс холдингі, ALSTOM, TechnoGym компаниялары, «Село Лесное» сауда белгісі, KAZZINC, Dandelion, Garden, «Курочка Ряба», Ozen, MYD Production, Drinkit Coffee, G-Life, Qazaq Oil, TUMI, Fix Price, SARQYT, Y Cosmetology, VEOLES, Арзан ALEM e-commerce Turan Water, A-Event, INTERTOP, Rixos Borovoe, NAVAT чайхана, Abyroi, iSpace, AI Trust Clinic, Chaplin Cinemas, FlyArystan, Summer Love Frozen Yogurt, Мясная лавка FARШ/Бургерная, QAZAQ ATHLETICS, Cheese Show, Digital Boards, LIFTMEDIA, ТРЦ Keruen, 5G Kcell Activ, ARGYMAQ, Hilton Astana, ASTANA PRODUCTION, Marwin, Sundar Yoga, «Орловские бани», ANTA, Ailand, IT-компания Digital Bords, My Start, Mustafin Magazine, ASTANA TV, Love Radio Qazaqstan, Codus Media, Aitmedia, Proreklama және басқа да ұйымдар бар. Ақпараттық серіктестер: «Хабар» Агенттігі» АҚ, «Euronews», «Qazsport», «Astana TV», «Almaty TV» телеарналары, «AMANAT MEDIA GROUP» медиа холдингi, «Mustafin Magazine», «Aitmedia», «Smartnews», «InfoTimes», «Kaztourism.media» сайттары. 

«Bolashak Charity» қоғамдық қоры Қазақстан футбол федерациясымен бірлесіп және «Freedom Shapagat» қорының демеушілігімен жүзеге асырылып жатқан UNI Football League жобасы УЕФА-ның Grassroots Awards марапаттау рәсімінде 2025/2026 маусымындағы «Үздік мүгедектік бастамасы» санатында қола жүлде жеңіп алды.

UNI Football League ерекше білім беру қажеттіліктері бар балалар мен жасөспірімдердің әлеуметтенуін және дамуын ілгерілетуге бағытталған. Бастама 10 жастан 18 жасқа дейінгі аутизм және Даун синдромына шалдыққан қатысушыларға қауіпсіз және бейімделген ортада футбол ойнауға мүмкіндік береді, олардың физикалық дамуына және белсенді қоғамдық өмірге араласуына ықпал етеді.

UNI Football League алғашқы ұлттық турнирі 2025 жылы Астанада Қазақстандағы Испания елшілігінің қолдауымен өтті. Жоба Қазақстан бойынша тоғыз қаланы қамтиды, онда 120-дан астам бала мамандандырылған секцияларға қатысып жатыр, ал қатысушылар санын 160-қа дейін кеңейту жоспарлануда. Жобаға УЕФА лицензиясы бар, инклюзивті білім беру бойынша оқытылған жаттықтырушылар қатысады, ал қызметкерлер үшін мамандандырылған оқыту курстары ұйымдастырылды.

UEFA Grassroots Awards 2010 жылдан бері футболға қосқан үлестері мен жетістіктерін атап табысталады. Үміткерлерді жыл сайын Еуропаның ұлттық футбол қауымдастықтары ұсынады, ал жеңімпаздарды ұйымның жергілікті комиссиясының ұсыныстары негізінде УЕФА Даму және техникалық көмек комитеті таңдайды.

Астанада аутизм спектрінің бұзылыстары (АСБ) бар балалардың ата-аналарына арналған төртінші жыл сайынғы Autism Talks-2026 кездесуі өтті. Іс-шара аутизм туралы ақпарат тарату жөніндегі дүниежүзілік күнге орай ұйымдастырылды.

500-ден астам қатысушы — ата-аналар, мамандар мен сарапшылар — бір алаңда бас қосып, әдетте ашық айтылмайтын мәселелерді талқылады. Іс-шараны Bolashak Charity қоғамдық қоры ұйымдастырды. Кездесу төртінші рет AMANAT партиясының қолдауымен «Кедергісіз келешек» бағдарламасы аясында өткізілді.

2 сәуір — БҰҰ Бас Ассамблеясының шешімімен бекітілген аутизм туралы ақпарат тарату күні. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының мәліметінше, аутизм шамамен әрбір 100 баланың бірінде кездеседі, ал әлемде АСБ бар адамдар саны 75 миллионнан асады.

Психикалық денсаулық орталығының деректеріне сәйкес, 2026 жылғы 1 сәуірдегі жағдай бойынша Қазақстанда АСБ диагнозымен динамикалық бақылауда 18 153 адам тіркелген, оның ішінде 17 713-і — кәмелетке толмағандар (97,5%). Астанада 4 368 адам тіркелген, оның 4 232-сі — балалар (96,8%).

Autism Talks — ата-аналар өз тәжірибесімен бөлісетін ашық алаң. Мұнда диагнозды қабылдаудан бастап, тиімді шешімдерді табу және отбасы өмірін ұйымдастыруға дейінгі нақты тәжірибелер айтылады. Кездесу форматы жеке оқиғаларға, практикалық кейстерге және ашық диалогқа негізделген.

Биыл спикер ретінде қатысуға шамамен 100 өтінім түсті, оның ішінде халықаралық өтінімдер де бар. Қорытынды бағдарламаға Астана, Қарағанды, Талдықорған және Орал қалаларынан 10 спикер енгізілді.

Баяндамалар отбасылар жиі кездесетін негізгі мәселелерді қамтыды: диагнозды қабылдау және ата-аналардың эмоционалдық жағдайы, жасөспірімдердің дамуы мен дербестігі, бейімделген спорт, сондай-ақ мектепте және үйде мінез-құлықпен жұмыс істеу.

Іс-шараның бірінші бөлігінде TED Talk форматында ата-аналар мен практиктер сөз сөйледі: қордың менталдық денсаулық жобасының қатысушысы, ерекше баланың анасы Айгүл Киналиева; «Жанасу-Прикосновение» қорының құрылтайшысы, «Вместе» орталығының тең құрылтайшысы және АСБ бар жасөспірімнің анасы Динара Идрисова; «ABAQUS-DARYN» қоры мен орталығының негізін қалаушылар, АСБ бар жасөспірімнің ата-аналары Дархан және Шынар Ажмолдаевтар; қордың мінез-құлықтық бағдарламалар супервизоры және кураторы, түзету орталығының жетекшісі Мадина Татубаева; сондай-ақ «Batyl Jureq» қорының тең құрылтайшысы, менталдық ерекшеліктері бар балаларға арналған бейімделген спорт жобасының жетекшісі, ДЦП бар баланың анасы Гауһар Акижанова.

ОФ «Bolashak Charity» Қамқоршылық кеңесінің төрайымы Динара Гаплан:

«Сәуір айы біз үшін ерекше. Біз оны ата-аналар мен мамандар арасындағы ашық диалог алаңы — Autism Talks-пен бастап, Қазақстанда және оның шегінен тыс мыңдаған адамды біріктіретін Run for Autism қайырымдылық жүгіруімен аяқтаймыз. Autism Talks төрт жыл ішінде Астана мен Алматы қалаларында шамамен 1000 ата-ана мен маманды қамтыды. Қор 10 жылдан астам уақыт бойы инклюзивті білім беруді жүйелі түрде дамытып келеді — инклюзияны қолдау кабинеттерін ашудан бастап, мамандарды даярлау және заңнамалық деңгейдегі өзгерістерге дейін. Бүгінде қор моделі бойынша елімізде 1 500-ден астам инклюзияны қолдау кабинеті жұмыс істейді, ал жобаларымыз мыңдаған отбасын қамтыды. Биыл көктемде біз білім беру ұйымдарында қолданбалы мінез-құлық талдауын (ABA) енгізу бойынша әдістемелік ұсынымдарды да ұсындық. Бұл құрал біздің көпжылдық тәжірибемізді жинақтайды және ерекше білім беру қажеттіліктері бар балалармен күнделікті жұмыс істейтін мамандар мен ата-аналарға пайдалы болады. Әдістемелік құрал қордың сайтында ашық қолжетімді».

Айгүл Шакибаева, заңгер, құқық қорғаушы, «Ерекше бала құқықтары» жобасының жетекшісі:

«Аутизмі бар адам есейген сайын оған да, оның отбасына да түсінікті әрі үздіксіз қолдау жүйесі қалыптасуы тиіс. Бүгінгі мәселе қызметтердің жоқтығында емес, олардың жүйесіздігі мен өмірлік маршруттың бірыңғай логикасының болмауында. АСБ бар адамдар әртүрлі құқықтық және әлеуметтік мәртебеде болады — мүгедектігі бар және жоқ, қабілеті мен қажеттілігі әртүрлі. Бұл икемді, бірақ жүйелі сүйемелдеу моделін талап етеді. Мұндай нақты маршрут болмаған жағдайда, отбасылар қолдау жүйесін өздері құруға мәжбүр болып, іс жүзінде мемлекеттік механизмдердің орнын басады. Өз тәжірибемде құқықтық тұрғыда нақты жауабы жоқ сұрақтармен жиі кездесемін. Мысалы, мүгедектігі бар және жоқ балаға қандай қызметтер кепілдендірілген, мүгедектік рәсімделмеген, бірақ қолдау қажет болған жағдайда еңбекке орналасу мүмкіндіктері қандай. Осындай қиындықтар медициналық оңалтуда, білім беру және әлеуметтік қызметтерді алуда да кездеседі. Осы мәселелерді шешу — түсінікті әрі қолжетімді қолдау жүйесін қалыптастырудың маңызды қадамы».

Айгүл Киналиева, ерекше баланың анасы, ОФ «Bolashak Charity» қорының менталдық денсаулық жобасының қатысушысы:

«Диагнозды қабылдау — ең алдымен өзіңді ерекше баланың ата-анасы ретінде қабылдаудан басталады. Ұзақ уақыт бойы мен баламды емес, өзімді осы рөлде қабылдай алмадым. Қордың психотерапиялық тобы мен үшін үлкен бетбұрыс болды. Мен “ерекше ата-ана” ретіндегі өзімді қабылдаудың қаншалықты қиын екенін түсіндім, содан кейін ғана біртіндеп қабылдауға және ішкі тыныштыққа келе алдым. Бұл тәжірибе тек мен үшін ғана емес екенін де көрдім — дәл осындай күйді басқа ата-аналар да бастан кешіреді. Бұл — сырт көзге байқала бермейтін, бірақ отбасының жағдайына қатты әсер ететін терең ішкі үдерістер. Осы кезеңнен кейін маған әлдеқайда жеңіл болды: мен өзімді қайта тапқандай болдым. Мен үшін Autism Talks — осындай тәжірибелерді ашық айтып, басқа ата-аналармен бөлісуге мүмкіндік беретін ерекше алаң».

Іс-шараның екінші бөлігінде мамандар сөз сөйлеп, ата-аналардың сұрақтарына жауап беріп, практикалық кейстерді талқылады. Олардың қатарында: Ұлттық балаларды оңалту орталығының балалар психиатры, ҚР Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің бас штаттан тыс балалар психиатры Раушан Дарбаева; Астана қаласының психологиялық-медициналық-педагогикалық кеңестің (ПМПК) жетекшісі Роза Урстембаева; заңгер және құқық қорғаушы, «Ерекше бала құқықтары» қызметінің жетекшісі Айгүл Шакибаева; аддикция бойынша кеңесші және интегративті травматерапия терапевті Лариса Стоцкая; ОФ «Bolashak Charity» қорының мінез-құлықтық бағдарламалар кураторы, АСБ бар жасөспірімнің анасы Екатерина Таженова болды.

Іс-шара аясында сондай-ақ ерекше қажеттіліктері бар жасөспірімдер дайындаған бұйымдардың жәрмеңкесі, серіктестерден сыйлықтар ұтысы және қатысушыларға арналған интерактивті бағдарлама өтті.

Autism Talks алғаш рет 2022 жылы өткізіліп, осы уақыт ішінде ата-аналар мен мамандарды біріктіретін жыл сайынғы маңызды алаңға айналды.

2026 жылы іс-шара «FlyArystan» әуе компаниясы, «Gastronomy Lab» компаниясының «Полезный хлеб» бренді, «Hampton by Hilton Astana» қонақ үйі, «Garden» ауыз суы (Galanz Bottlers), «WOW SWIM» жүзу мектебі, «Ньютон», «Neuron», «Балам» түзету-дамыту орталықтары, «Skin Paradise» премиум күтім косметикасы дүкені, «Dandelion» витаминдер өндірушісі, «NAVAT» шайханасы және «AMANAT MEDIA GROUP» медиа-холдингінің қолдауымен өтті.

Жыл сайын сәуір айында әлемде аутизм тақырыбына арналған ақпараттық науқандар өткізіледі. 2026 жылы ОФ Bolashak Charity қоры да ақпараттандыруды арттыруға бағытталған бірқатар іс-шараларды жүзеге асырады: «Көк түс» акциясы, Run for Autism қайырымдылық жүгіруі, ерекше балаларға арналған «Көңілді старттар» спорттық эстафетасы, сондай-ақ әлеуметтік желілердегі ақпараттық материалдар.

Астанада IV жыл сайынғы қайырымдылық Run for Autism жүгіру жарысына арналған баспасөз конференциясы өтті.

Run for Autism — аутизмі бар адамдарды қолдауға бағытталған халықаралық қайырымдылық спорттық іс-шаралар қозғалысының бір бөлігі. Мұндай жарыстар Нью-Йорк, Лондон, Берлин және тағы басқа ірі қалаларда өткізіледі.

Қазақстанда Run for Autism — елдегі басты инклюзивті қайырымдылық жүгіру жарысы. Мұнда бір қашықтықта кәсіби спортшылар, даму ерекшеліктері бар балалар мен жасөспірімдер, олардың отбасылары, мүмкіндігі шектеулі жандар (соның ішінде есту қабілеті бұзылған қатысушылар), сондай-ақ инклюзияға бейжай қарамайтын азаматтар бірге жүгіріп, бір ортада бірігеді. Іс-шараның мақсаты — қоғамда аутизм туралы түсінікті арттыру және менталдық ерекшеліктері бар адамдарды қолдау.

Жүгіру жарысының ұйымдастырушысы — 15 жылдан бері Қазақстанда инклюзивті білім беруді жүйелі түрде дамытып келе жатқан «Bolashak Charity» қоғамдық қоры. Қор жобаларының арқасында мыңдаған бала білім мен кәсіби қолдауға қол жеткізді.

2025 жылғы 1 наурыздағы деректер бойынша, Қазақстанда аутизм спектрінің бұзылыстары (АСБ) бар 12 800-ден астам бала мен жасөспірім динамикалық бақылауда. Сонымен қатар, Mental State of the World 2024 зерттеуіне сәйкес, Қазақстандағы психикалық денсаулық индексі (MHQ) 200 мүмкін балдың 52,3-ін құрайды, бұл әлемдік орташа көрсеткіштен (63 балл) айтарлықтай төмен. Жаһандық рейтингте ел 83 мемлекеттің ішінде 76–78 орын алады.

Баспасөз конференциясы барысында өткен жылдардағы жүгірулердің нәтижелері, анонстық бейнеролик және қатысушының старттық жиынтығы таныстырылды. Сондай-ақ тұрақты серіктестер мен демеушілерді марапаттау рәсімі және сұрақ-жауап сессиясы өтті.

Іс-шараға ұйымдастырушылар, демеушілер, қордың серіктестері мен ерекше балалардың ата-аналары, кәсіби спортшылар, медиа өкілдері, журналистер мен блогерлер қатысты. Баспасөз конференциясы Hilton Astana қонақ үйі мен Astana Production ивент-агенттігінің қолдауымен өтті.

Bolashak Charity қорының қамқоршылық кеңесінің төрайымы Динара Гаплан:

«Run for Autism жобасын бастаған кезде Қазақстанда инклюзияға арналған жүгіру жарыстары болған жоқ. Бүгінде бұл тек елдегі емес, бүкіл Орталық Азиядағы ең ірі инклюзивті жүгіру жарысына айналды. Бұл бастама қордың балалар мен олардың отбасыларымен жүргізген 15 жылдық жүйелі жұмысының нәтижесі.

Run for Autism — шынайы ерекше іс-шара. Оған біздің жобалардың қатысушылары, олардың ата-аналары, педагогтар, серіктестер мен достар қатысады. Сондықтан бұл жай ғана жарыс емес, түрлі қалалардың тұрғындарын ортақ мақсатқа біріктіретін қозғалыс.

Бастапқыда біз аутизм және менталдық денсаулық тақырыбына назар аудартқымыз келді. Бүгінде мыңдаған адамның бірге жүгіріп жатқанын көріп отырмыз. Бұл қоғамның саналы әрі ашық бола бастағанын көрсетеді.

Біз үшін әр іс-шара нақты өзгерістерге әкелуі маңызды. Өткен жылдардағы қатысушылардың арқасында біз ондаған инклюзияны қолдау кабинеттерін аштық. Бүгінде жүздеген бала күн сайын мамандардан көмек алады.

Қатысушыларымыз есейіп келеді — сонымен бірге біздің бағдарламаларымыз да дамуда. Біз аутизмі бар жасөспірімдер мен жастарды кәсіби оқыту бағытын күшейттік. Биылғы жүгіру жарысынан жиналған қаражат осы мақсаттарға бағытталады.

Run for Autism аясындағы әрбір шақырым — болашаққа салынған инвестиция, мамандық алып, дербес өмірге қадам жасау мүмкіндігі. Бұл — шынымен өмірді өзгертетін жарыс».

Елдос Иманбаев, аутизмі бар жасөспірімнің әкесі:

«Біздің отбасы үшін Run for Autism — жай ғана жарыс емес, бұл жеке тарих. Менің ұлым Бекназар жүгіріске жыл сайын қатысады, және ол үшін бұл спорттан да маңызды — бұл өзін дамыту және қоғамның бір бөлігі екенін сезіну мүмкіндігі.

Осындай іс-шаралар әр баланың өзін қабылданған және маңызды сезінуіне мүмкіндік беретін инклюзивті ортаны қалыптастырады. Run for Autism отбасыларды, мамандарды және бейжай қарамайтын адамдарды біріктіреді. Мұндай бастамалар арқылы қоғамда түсіністік пен қолдау қалыптасады».

Run for Autism 2026

IV жыл сайынғы қайырымдылық жүгіру жарысы 2026 жылғы 26 сәуірде Астана қаласындағы Ботаникалық бақта өтеді және аутизм туралы ақпараттандыру айына орай ұйымдастырылады.

Жиналған қаражат аутизмі бар жасөспірімдер мен ересектерді кәсіби оқытуға, құрал-жабдықтар алуға және «Bolashak Charity» қорының Құзыреттілік орталығында білім беру гранттарын ұсынуға бағытталады.

Жүгіру жарысы менталдық денсаулық тақырыбына арналады — аутизм, депрессия, мазасыздық және басқа да менталдық жағдайлары бар адамдарды қолдауға бағытталған.

Қашықтықтар: 1 км, 2,5 км, 5 км, 10 км. Тіркелу: www.runforautism.kz

Бағдарламада: түрлі қашықтықтағы жүгірулер, ерекше балаларға арналған эстафета және серіктестерден сыйлықтар ұтысы.

Жүлде қорында 15-ке жуық сыйлық бар, оның ішінде: 1 тонна бензин, PlayStation 5, смартфон, 5 жұлдызды қонақ үйлерге сертификаттар, кофе мен йогурт қоры, тау велосипеді және басқа да сыйлықтар.

Run for Autism 2026 жүгіру жарысы Астана қаласы әкімдігінің, сондай-ақ серіктестер мен демеушілердің қолдауымен өтеді. Олардың қатарында: «NAK» құрылыс холдингі, ALSTOM, TechnoGym компаниялары, «Село Лесное» сауда белгісі, KAZZINC, Dandelion, Garden, «Курочка Ряба», Ozen, MYD Production, Drinkit Coffee, G-Life, Qazaq Oil, TUMI, Fix Price, SARQYT, Y Cosmetology, VEOLES, Арзан ALEM e-commerce Turan Water, A-Event, INTERTOP, Rixos Borovoe, NAVAT чайхана, Abyroi, iSpace, AI Trust Clinic, Chaplin Cinemas, FlyArystan, Summer Love Frozen Yogurt, Мясная лавка FARШ/Бургерная, QAZAQ ATHLETICS, Cheese Show, Digital Boards, LIFTMEDIA, ТРЦ Keruen, 5G Kcell Activ, ARGYMAQ, Hilton Astana, ASTANA PRODUCTION, Marwin, Sundar Yoga, «Орловские бани», ANTA, Ailand, IT-компания Digital Bords, My Start, Mustafin Magazine, ASTANA TV, Love Radio Qazaqstan, Codus Media, Aitmedia, Proreklama және басқа да ұйымдар бар.

Run for Autism 2023–2025

Қазақстанда Run for Autism алғаш рет 2023 жылы өтті. Үш жыл ішінде оған 6 443 адам қатысып, 79 серіктес пен демеуші қосылды.

Жалпы 42 348 444 теңге жиналып, 25 инклюзияны қолдау кабинеті ашылды. Нәтижесінде 200-ден астам бала қатарластарымен бірге білім алу мүмкіндігіне ие болды.

Run for Autism — бұл тек спорт емес, аутизмді қолдауға бағытталған қоғамдық қозғалыс. Жүгіруге кәсіби спортшылар, әуесқойлар, бейжай қарамайтын азаматтар, ерекше балалардың отбасылары және инклюзия саласындағы мамандар қатысады.

Қатысушылар географиясы Қазақстанның көптеген қалаларын қамтыды, ал 2024 жылдан бастап онлайн формат енгізіліп, халықаралық қатысушылар да қосылды.

«Bolashak Charity» қоғамдық қоры Қарағанды тамақтандыру және сервис колледжінде «Кондитерлік іс» бағыты бойынша Оқу-өндірістік комбинатты (ОӨК) ашты. Оқу-өндірістік комбинат — ерекше білім беру қажеттіліктері бар жасөспірімдер мен ересектерді кәсіби оқытуға, практикалық дағдыларын дамытуға, әлеуметтендіруге және жұмысқа орналастыруға жәрдемдесуге бағытталған әлеуметтік жоба. Жобаның мақсаты — ерекше білім беру қажеттіліктері бар жасөспірімдерге кәсіби білім алу, әлеуметтену және еңбекке араласу мүмкіндіктерін ұсыну.

Бағдарламаға 12–18 жас аралығындағы жасөспірімдер және даму ерекшеліктері бар ересектер қатысады: аутизм спектрі бұзылыстары, жеңіл және орташа дәрежедегі ақыл-ой кемістігі, психикалық дамудың тежелуі, Даун синдромы, нейросенсорлық кереңдік, НЖГС. Жоба 2024 жылы Астана қаласында басталды.

Қарағанды қаласындағы ОӨК 2025 жылғы желтоқсанда ашылды. Мұнда 14–22 жас аралығындағы аутизмі бар, Даун синдромы бар, есту қабілетінде сенсорлық бұзылыстары бар, СДВГ-мен қатар жүретін органикалық бұзылыстары бар 10 жасөспірім мен жас білім алуда. Оқу мерзімі — 6 ай. Курсты аяқтағаннан кейін білім алушылар мемлекеттік үлгідегі куәлік алады.

Ашық сабаққа ОӨК оқушылары, ата-аналар, мамандар, «Bolashak Charity» ҚҚ өкілдері және журналистер қатысты. Іс-шара барысында курс қатысушылары өздерінің практикалық дағдыларын көрсетті. Қонақтар оқу үдерісін ішінен көріп, тәлімгерлермен тілдесіп, қатысушылардың кәсіби даярлық нәтижелерімен танысты.

«Оқу-өндірістік комбинат жобасы ерекше жасөспірімдердің ата-аналарының мектептен кейін білім алуды жалғастыру қажеттілігі туралы сұранысына жауап ретінде құрылды. ОӨК даму ерекшеліктері бар оқушылар үшін, сондай-ақ әртүрлі себептермен оқуын жалғастырмаған жастар үшін мектеп пен колледж арасындағы аралық буынға айналды. Жасөспірімдер мектеппен қатар ОӨК-ке қатысып, кәсіби дағдыларды меңгере алады, әлеуметтенеді, командада жұмыс істеуді үйренеді және алғашқы мамандығын алады. Оқу қорытындысы бойынша мемлекеттік үлгідегі куәлік беріледі. Қор тағылымдамаларды ұйымдастыруға және мүмкіндігінше жұмысқа орналастыруға да жәрдемдеседі. Жоба өзінің тұрақтылығы мен сұранысқа ие екенін көрсетіп отыр, сондықтан біз оны өңірлерде кеңейту және инклюзивті жұмыспен қамтуды дамыту үшін серіктестер мен демеушілерді тарту жұмыстарын жалғастырамыз»,

Самал Албилекова, «Bolashak Charity» ҚҚ әлеуметтік және инклюзивті бағдарламалар жетекшісі.

«Біздің қорымен жолымыз Қарағандыда инклюзияны қолдау кабинеті ашылған сәттен басталды — сол кезде Ералы үйден оқытудан жалпы білім беретін мектепке ауысты. Алғашқы жылдар оңай болған жоқ, бірақ педагог-ассистенттердің қолдауының арқасында ол біртіндеп бейімделіп, әлеуметтенді. Бүгінде ол — Техникалық-құрылыс колледжінің бірінші курс студенті. ОӨК-де Ералы аспаздық бойынша кәсіби дағдыларды меңгеруде. Үйренгенінің барлығын үйде қолданады — жуырда зімбір печеньесін пісіріп, мұғалімдері мен сыныптастарын сыйлады. Ол үшін өз қолымен бір нәрсе жасай алатынын сезіну маңызды. Мұндай жобалар аутизмі бар жасөспірімдерге тек мамандық қана емес, өз болашағына деген сенімділік береді. Ералы қазірдің өзінде аспаз болғысы келетінін айтып, жоспар құруда»,

Саида Ермағамбетқызы, 18 жастағы ОӨК оқушысы Ералының анасы.

Қазіргі уақытта ОӨК Астана, Қарағанды және Орал қалаларында жұмыс істейді. Кәсіби оқытумен зияткерлік даму ерекшеліктері бар 100-ден астам жасөспірім мен ересек қамтылған. 2024 жылдан бері ОӨК-тің 20 түлегі колледждерге оқуға түсті, 12 түлек тағылымдамадан өтті, 3 адам жұмысқа орналасты. Жоба жергілікті атқарушы органдар мен бизнес қолдауымен жүзеге асырылуда.

«Bolashak Charity» қоғамдық қорына — 15 жыл

«Bolashak Charity» қоғамдық қоры 2011 жылдан бері дарынды жастарды қолдау және аутизмі мен басқа да менталдық бұзылыстары бар балаларға арналған инклюзивті білім беруді дамыту бағдарламаларын жүзеге асырып келеді.

Қор Қазақстан бойынша 90-нан астам мамандандырылған оңалту мекемелері мен кабинеттерді ашып, жабдықтады, оның ішінде 24 қалада 79 инклюзияны қолдау кабинеті жұмыс істейді. Жоба аясында ерекше білім беру қажеттіліктері бар 2 000-нан астам бала қамтылды, олардың 1 000-нан астамы үйден оқытудан шығарылды.

Инклюзивті білім беру саласында 600 жаңа мамандандырылған жұмыс орны құрылды. 4 500 маман мен ата-ана инклюзивті білім беру және қолданбалы мінез-құлық талдауы бойынша оқудан өтті. Балалар үйлеріндегі 2,5 мыңнан астам бала қордың шығармашылық бағдарламаларына қатысты.

Қордың инклюзияны қолдау кабинеттері Қазақстан Республикасында инклюзивті білім беруді дамыту бойынша эксперименттік алаңдар желісіне енгізілген. Ел бойынша Қор үлгісі негізінде 1 500 инклюзияны қолдау кабинеті ашылды.

Инклюзивті білім беруді дамыту бөлігінде заңнамалық актілерге 120-дан астам сапалы ұсыныс пен түзету енгізілді. Қор ҚР Парламенті Сенаты, «AMANAT» партиясы және министрліктер жанындағы инклюзия мәселелері бойынша жұмыс топтарының құрамына кіреді.

Қор педагог-ассистенттерге арналған «Ерекше білім беру қажеттіліктері бар балаларды оқытудағы мінез-құлық технологиялары: диагностика, оқыту және қолдау стратегиялары» атты оқу курсын әзірлеп, іске қосты. Бүгінгі күні Қазақстанның және Орталық Азия елдерінің 17-ден астам өңірінен 4 000-нан астам маман оқытылды.

19 ақпанда Орал қаласында «Сервис» технологиялық колледжі базасында даму ерекшеліктері бар жасөспірімдер мен ересектерге арналған алғашқы Оқу-өндірістік комбинаттың (ОӨК) салтанатты ашылуы өтті. «Киім және аксессуарлар декораторы» бағыты бойынша ОӨК «Bolashak Charity» қоғамдық қорының бастамасымен ашылды.

Оқу-өндірістік комбинат — бұл ерекше білім беру қажеттіліктері бар жасөспірімдер мен ересектерді кәсіби оқытуға, практикалық дағдыларын дамытуға, әлеуметтендіруге және жұмысқа орналастыруға жәрдемдесуге бағытталған әлеуметтік жоба. Жобаның мақсаты — ерекше білім беру қажеттіліктері бар жасөспірімдерге кәсіби білім алу, әлеуметтену және еңбекке орналасу мүмкіндігін ұсыну.

Бағдарлама қатысушылары — 12-ден 18 жасқа дейінгі жасөспірімдер және даму ерекшеліктері бар ересектер: аутизм спектрінің бұзылыстары, жеңіл және орташа дәрежедегі зияткерлік бұзылыстар, психикалық дамудың тежелуі, Даун синдромы, нейросенсорлық есту қабілетінің төмендеуі, НЖГС. Жоба 2024 жылы Астана қаласында бастау алды.

Орал қаласындағы ОӨК-де 14–19 жас аралығындағы аутизм, жеңіл зияткерлік бұзылыс және басқа да менталдық ерекшеліктері бар 10 жасөспірім білім алады. Оқу мерзімі — 6 ай. Курс аяқталған соң білім алушыларға мемлекеттік үлгідегі куәлік беріледі.

Іс-шараға ОӨК оқушылары, ата-аналар, мамандар, «Bolashak Charity» қоғамдық қорының өкілдері, қала кәсіпкерлері мен меценаттары, сондай-ақ журналистер қатысты. Қонақтар оқу үдерісімен танысып, тәлімгерлермен пікір алмасты және қатысушылардың кәсіби даярлығын өз көздерімен көрді.

«Оқу-өндірістік комбинат жобасы ерекше жасөспірімдердің ата-аналары тарапынан мектептен кейін білім алуды жалғастыру қажеттілігі туралы сұранысқа жауап ретінде құрылды. ОӨК — даму ерекшеліктері бар оқушылар үшін мектеп пен колледж арасындағы аралық буын, сондай-ақ әртүрлі себептермен оқуын жалғастырмаған жастар үшін мүмкіндік алаңы.
Жасөспірімдер мектеппен қатар ОӨК-ке қатысып, кәсіби дағдыларды меңгереді, әлеуметтенеді, командада жұмыс істеуді үйренеді және алғашқы мамандығын алады. Оқу қорытындысы бойынша мемлекеттік үлгідегі куәлік беріледі. Қор тағылымдамадан өтуге және мүмкіндігінше жұмысқа орналасуға жәрдем көрсетеді. Жоба өзінің тұрақтылығы мен сұранысқа ие екенін дәлелдеді. Сондықтан біз оны өңірлерде кеңейту және инклюзивті еңбекке орналастыруды дамыту үшін серіктестер мен демеушілерді тарту жұмысын жалғастырып жатырмыз»,

Самал Әлбілбекова, «Bolashak Charity» ҚҚ әлеуметтік және инклюзивті бағдарламалар жетекшісі.

«ОӨК жобасы біздің ерекше балаларымыз бен олардың отбасылары үшін өте маңызды. Бұл жай ғана сабақ емес, жүйелі қолдау тетігі: педагог-ассистенттердің сүйемелдеуі, түсінікті талаптар, ересек өмірге кезең-кезеңімен дайындық. Ұлымның мінез-құлық ерекшеліктеріне байланысты сүйемелдеу қажет, және ОӨК-те мұндай жағдайлар жасалған. Мұнда балалар кәсіби дағдыларды меңгеріп, болашағын нақты елестете бастайды — колледжде оқу, жұмыс істеу, табыс табу. Ұлымның өз мақсаттары бар, ол оқып, еңбек етіп, табыс таба алатынын түсінеді. Бұл біз үшін — ертеңгі күнге деген сенім»,

Оксана Надршина, 15 жастағы Александрдың анасы (аутизм).

Бүгінде ОӨК Астана, Орал және Қарағанды қалаларында ашылған. Кәсіби оқумен 100-ден астам жасөспірім мен даму ерекшеліктері бар ересек қамтылған. 2024 жылдан бері 20 түлек колледждерге түсті, 12 қатысушы тағылымдамадан өтті, 3 адам жұмысқа орналасты. Жоба жергілікті атқарушы органдар мен бизнес қолдауымен жүзеге асырылуда.

«Bolashak Charity» қоғамдық қорына – 15 жыл

«Bolashak Charity» қоғамдық қоры 2011 жылдан бері дарынды жастарды қолдау, аутизм және басқа да менталдық бұзылыстары бар балалар үшін инклюзивті білім беруді дамыту бағытында жұмыс істейді.

Қор Қазақстан бойынша 90-нан астам мамандандырылған оңалту орталықтары мен кабинеттерін ашып, жабдықтады, оның ішінде 24 қалада 79 Инклюзияны қолдау кабинеті жұмыс істейді. Жобалар 2 000-нан астам ерекше білім беру қажеттіліктері бар баланы қамтыды, оның ішінде 1 000-нан астам бала үйден оқытудан жалпы білім беру жүйесіне шығарылды.

Инклюзивті білім беру саласында 600 жаңа мамандандырылған жұмыс орны құрылды. 4 500 маман мен ата-ана инклюзивті білім беру және қолданбалы мінез-құлық талдауы бойынша оқытылды. 2,5 мыңнан астам балалар үйінің тәрбиеленушілері қордың шығармашылық бағдарламаларына қатысты.

Қордың Инклюзияны қолдау кабинеттері Қазақстан Республикасындағы инклюзивті білім беруді дамыту бойынша эксперименттік алаңдар желісіне енгізілген. Қор моделі негізінде ел бойынша 1 500 инклюзияны қолдау кабинеті ашылды.

Инклюзивті білім беруді дамыту бағытында заңнамалық актілерге 120-дан астам сапалы ұсыныстар мен түзетулер енгізілді. Қор ҚР Парламенті Сенаты, «AMANAT» партиясы және министрліктер жанындағы жұмыс топтарының мүшесі болып табылады.

Қор педагог-ассистенттерге арналған «Ерекше білім беру қажеттіліктері бар балаларды оқытудағы мінез-құлық технологиялары: диагностика, оқыту және қолдау стратегиялары» атты оқу курсын әзірлеп, іске қосты. Бүгінгі таңда Қазақстанның 17-ден астам өңірі мен Орталық Азия елдерінен 4 000-нан астам маман оқытылды.

19 қараша күні елордалық №59 «Аққанат» балабақшасында Run for Autism жыл сайынғы қайырымдылық жүгіруінің қаражатына жабдықталған инклюзияны қолдау кабинетінің ашылуы өтті. Бұл кабинет 2023–2025 жылдар аралығында Bolashak Charity қоғамдық қоры балабақшаларда, мектептерде және колледждерде ашып, қажетті құрал-жабдықтармен қамтамасыз еткен 25-кабинет болды.

№59 «Аққанат» бөбекжайындағы инклюзияны қолдау кабинетінде (ИКК) 2–5 жас аралығындағы аутизмі және басқа да менталдық ерекшеліктері бар 5 бала қолдау алады. Кабинетте ерекше білім беру қажеттіліктері бар балалардың әлеуметтенуі, сөйлеу, коммуникациялық және тұрмыстық дағдылары қалыптастырылады. Балалар негізгі уақытын өз құрдастарымен бірге жалпы топтарда өткізеді, ал бірнеше сағат бойы педагог-ассистенттермен бірге инклюзияны қолдау кабинетінде оқиды. Кабинет командасы 8 маманнан тұрады: куратор – мінез-құлық талдаушы, 5 педагог-ассистент, психолог және дефектолог.

Іс-шараға Run for Autism бастамасының демеушілері мен серіктестері, ата-аналар, блогерлер және БАҚ өкілдері қатысты.

Арнайы және инклюзивті білім беруді дамытудың Ұлттық ғылыми-практикалық орталығының (2024) деректеріне сәйкес, Қазақстанда аутизмі бар 15 000-нан астам бала бар, олардың шамамен 7 мыңы – мектепке дейінгі жаста. Бейресми деректер бойынша, елдегі аутизмі бар балалардың жалпы саны 35 000-нан асады. Ресми мәліметтерге сәйкес, Астанада ерекше білім беру қажеттіліктері (ЕБҚ) бар 22 мыңнан астам бала тұрады. 2015 жылдан бері Bolashak Charity қоры елордада ЕБҚ бар шамамен 500 бала мен жасөспірімді инклюзивті біліммен қамтыды.

№59 «Аққанат» балабақшасындағы инклюзияны қолдау кабинеті 2023–2025 жылдардағы Run for Autism қайырымдылық жүгірулерінің қаражатына Bolashak Charity қоры ашқан және жабдықтаған 25 кабинеттің бірі болып табылады. Run for Autism — аутизм саласындағы зерттеулерді қолдауға бағытталған халықаралық бастама. Жүгірулер Нью-Йорк, Лондон, Берлин, Чикаго және Питтсбург сияқты әлемнің ең ірі қалаларында өткізіледі. Қазақстанда жоба алғаш рет 2023 жылы Bolashak Charity қорының бастамасымен ұйымдастырылды. Бастаманың мақсаты — қоғамның назарын аутизм мен менталдық денсаулық мәселелеріне аудару, сондай-ақ ерекше білім беру қажеттіліктері бар балаларды қолдауға арналған білім беру бағдарламаларына қаражат жинау.

2023 жылдан бері Run for Autism жүгірулеріне 6 443 адам қатысты, олардың ішінде даму ерекшеліктері бар 200-ден астам бала болды. Үш жылда 42 348 444 теңге жиналып, осы қаражатқа Астана және өңірлердегі білім беру ұйымдарында 25 инклюзияны қолдау кабинеті ашылды. Соның нәтижесінде 160-тан астам аутизмі, ДЦП, Даун синдромы және басқа да даму ерекшеліктері бар балалар мен жасөспірімдер күн сайын қажетті қолдау алып отыр. Run for Autism шарасына Астана қаласы әкімдігі, Eurasian Resources Group (ERG), «NAK» құрылыс холдингі, «Еуразиялық банк» АҚ, «ALSTOM», «MYD Production», «Аrgymaq», «Пайдалы нан», «M Clinic», «G-life» қалалық суы, дәмді тағамның қазақстандық желісі «Shaurma Food», қазақстандық спортшылар одағы «Nomad Triathlon Club» және көптеген басқа да 79 демеуші мен серіктес қолдау көрсетті.

Жалпы, Bolashak Charity қоры 10 жыл ішінде Қазақстанның 24 қаласында 79 инклюзияны қолдау кабинетін ашып, 2 000-нан астам балалар үйінің тәрбиеленушісін және аутизмі мен даму ерекшеліктері бар 10 000-нан астам отбасын қолдау бағдарламаларымен қамтыды. Қор сонымен бірге 1 000-нан астам баланы үйден оқыту формасынан шығарып, инклюзивті ортаға кіруіне мүмкіндік берді.

Bolashak Charity қоғамдық қорының директоры Азамат Божақ атап өтті: «Run for Autism үш қайырымдылық жүгіруінің нәтижесінде жиналған қаражатқа біз Астана және Қостанай облысының Рудный қалаларында 21 инклюзияны қолдау кабинетін балабақшаларда, 2 кабинетті мектептерде және тағы 2 кабинетті колледждерде ашып, қажетті құрал-жабдықтармен қамтамасыз еттік. Осылайша 160-тан астам бала мен жасөспірімге сапалы инклюзивті білім алуға мүмкіндік туды. Біз балалардың дамуы мен оқуы үшін қажетті жабдықтарды, оқу материалдарын және инвентарь сатып алдық. Бұл кабинетте аутизмі, Даун синдромы және басқа да даму ерекшеліктері бар 5 бала білім алады. Мамандардың жұмысын қордың мінез-құлық талдаушысы сүйемелдейді. ИКК-де жүргізілетін сабақтар балалардың әлеуметтену және оқу дағдыларының жақсарғанын көрсетіп отыр.

Ерте қолдаудың маңызы өте зор, өйткені ол балаларды мектеп ортасына дайындайды. Балабақшадағы ерте көмек көрсетуден кейін ерекше балалардың мектепке келгенде педагог-ассистенттердің көмегінсіз-ақ оқуға бейімделе алған жағдайлары болды. Бұл инклюзияны қолдау кабинеттерін дәл мектепке дейінгі білім беру ұйымдарында ашудың маңыздылығын дәлелдейді.

Біз жүгіруге қатысушыларға, демеушілер мен серіктестерге шын жүректен алғыс айтамыз. Сондай-ақ 2026 жылғы сәуірде Астанада төртінші Run for Autism жүгіруі өтетінін қуана хабарлаймыз. Бұл бізге аутизмі бар одан да көп бала мен жасөспірімді қолдауға мүмкіндік береді».

«Әрбір жаңа қабілет біздің балалар үшін үлкен еңбектен келеді. Бірақ жаттықтырушы әркімге жекелей жол табады, біз баланың дамып жатқанын көреміз. Бұл жоба біздің отбасылар үшін бақытты мүмкіндік» — Шымкенттен қатысушының анасы Динара Төлеғенова.

«Бұрын балаларымызды далада ойнауға шақырмайтын, тек доп әкеліп беруші болатын. Қазір менің ұлым — толық құқылы ойыншы. Ол сыртта емес — алаңда. Бұл — шынайы инклюзия. Бұл — бақыт» — Петропавл қаласынан қатысушының әкесі Владимир Янчевский.

«Ұлым бұрын жаттығуда жылаушы болатын — қалай гол соғуды түсінбейтін. Енді өзі соғады, үйде матчтарды қуанышпен тамашалайды. Достар тапты, сөйлесуді үйренді, өз бетімен әрекет етуге дағдыланды. Бұл шынайы әлеуметтену» — Өскемен қаласынан қатысушының анасы Елена Чернякова.

2025 жылғы 12 қазанда «Астана Арена» стадионында UNI Football League жобасының құрамындағы командалар арасында елімізде бірінші инклюзивті футбол турнирі өтті. Турнирге Аутизм, Дауна синдромы, ДЦП және басқа даму ерекшеліктері бар 95 бала мен жасөспірім қатысты, олар Қазақстанның 10 қаласынан келген: Астана, Алматы, Шымкент, Атырау, Ақтөбе, Семей, Қарағанды, Петропавл, Тараз және Өскемен.

Ойындар 5+1 форматында өтті, матчтар уақыты — әрқайсысы 15 минут. Жеңімпаздар анықталған жоқ — барлық қатысушылар медальдар мен естелік сыйлықтар алды, өйткені турнирдің басты мақсаты — жарыс емес, қолдау, инклюзия және ойнаудан қуаныш алу. Жас футболшылардың ата-аналары жоба серіктестері мен демеушілерімен кездесті және оларға алғыс білдірді.

Турнир ерекше футболшыларды, олардың ата-аналарын, жаттықтырушыларды, волонтерларды, демеушілер мен БАҚ өкілдерін біріктірді. UNI Football League — теңдікке, қолжетімділікке және үмітке салынған еңбек. Жобаға жасалған әрбір инвестиция — бақытты балалық, сенімді болашақ және мықты қоғам құруға бағытталған. UNI Football League жай ғана секция емес — ерекшелігі бар балалар команда мен қоғамның бір бөлігі ретінде өзін сезінетін шынайы қауымдастық.

«Екі жыл бұрын мен, Чингис Темерхановпен бірге — Қазақстанның футбол федерациясындағы әлеуметтік жобалардың кураторы, Blind және ЦП футболының негізін қалаушы, ерекшелігі бар балаларға әлеуметтену үшін тағы бір мүмкіндік сыйлау мақсатында бұл жобаны бастаған едік. Сол кезде көптеген ата‑аналар балаларының футбол алаңына шығатынын, гол соғатынын, командамен ойнайтынын елестете де алмайтын. Бұл мүмкін емес көрінген. Ал бүгін, еліміздің басты спорт аренасында біз ондай балдардың шамамен 100‑ге жуық жиналғанын көрдік, футбол олардың өмірінің ажырамас бөлігіне айналды — бүкіл Қазақстандағы жүздеген отбасының қуаныш, мақтаныш және бақытының көзі. Бұл турнир — жүйелі қайырымдылықтың үлгісі, бизнестің ерекше балаларды қолдау үшін бірігуі. Бүгін бұл жерде 32 компания, 90 волонтер, жүзден астам ата‑ана, жаттықтырушылар, Астана қаласы әкімдігі, шетелдік елшіліктер бар. Баршаңызды турнир мен Лига ұйымдастыруға қолдау көрсеткендеріңіз үшін жүректен алғыс айтамын. UNI Football League — жай спорт ғана емес» — деп атап өтті «Bolashak Charity» ҚҚ Қамқоршылық кеңесінің төрайымы Динара Гаплан.

«Бүгінгі турнир Қазақстандағы инклюзивті спорт дамуының жаңа кезеңін ашатын тарихи оқиға. «Freedom Шапағат» қоры үшін оны қолдау біздің әлеуметтік миссиямыздың ажырамас бөлігі. UNI FOOTBALL LEAGUE‑ды қолдап, әр баланың дамуына жағдай жасап, біз бірге инклюзивті, мейірімді және әділетті қоғам құрамыз» — деді «Freedom Шапағат» ҚФ президенті Баглана Мусина.

UNI Football League туралы

2023 жылы «Bolashak Charity» Қоғамдық қоры, Қазақстанның футбол федерациясы және «Freedom Шапағат» корпоративтік қоры ерекше қажеттіліктері бар балаларға қолдау көрсету, инклюзив спортты дамыту және футбол арқылы өзара көмек пен ізгілік құндылықтарын қалыптастыру мақсатында UNI Football League атты ерекше әлеуметтік жобаны іске қосты. Астана қаласы әкімдігінің және Испания Корольдігі елшілігінің қолдауымен жүзеге асырылып жатқан бұл жоба елімізде аутизм және басқа даму ерекшеліктері бар балаларды футбол әлеміне тартуға бағытталған алғашқы ауқымды бастама болды. Жобаға Қазақстанның 9 қаласынан жүзден астам бала қатысады. Жоба UEFA‑ның B, C және D санаттағы лицензиясы бар, инклюзия саласында тәжірибесі бар кәсіби жаттықтырушылар тобын қамтиды, оның ішінде арнайы мүмкіндіктері бар адамдар да бар.

«Мен өзім ДЦП диагнозымен өмір сүремін және спорттың өмірді қалай өзгерте алатынын білемін. Бұл балалар көз алдымызда өсіп келеді — физикалық тұрғыдан да, рухани тұрғыдан да. Жоба оларға тек доп беріп қана қоймай, әлеуметтену мүмкіндігін сыйлайды» — деді Атыраудағы UNI Football League жаттықтырушысы Нұржан Қасанов.

Көптеген отбасылар үшін жобаға қатысу — баланың спорт арқылы әлеуметтенуі жолындағы алғашқы тәжірибе болды. UNI Football League жобасы дәлелдейді: спорт — потенциалды ашудың, денсаулықты нығайтудың және инклюзив қоғам құрудың қуатты құралы.

Турнирдің серіктестері мен демеушілері

Қазақстан футбол федерациясы, Астана қаласының әкімдігі, «AMANAT» партиясы,Италия елшілігі Қазақстанда, «ҚазЦинк» компаниясы, қолөнер нан пісіру шеберханасы «Gastronomy Lab», «M‑Tex» компаниясы, «A‑Event» компаниясы, Астананың Азаматтық бастамалар орталығы, ҚР Ақпарат және қоғамдық даму министрлігі, жарнама агенттігі «MYD PRODUCTION», «G‑life» көгілдір су, Arbuz.kz интернет‑магазині, тәтті‑кафе бутигі «La Creme», кинотеатрлар желісі «Chaplin Cinema», отбасы интернет‑магазині «Marwin», Hampton by Hilton Astana Triumphal Arch қонақ үйі, «Vietjet Kazakhstan» әуе компаниясы, фитнес жабдықтарын сататын «Technogym», «Business Catering» компаниясы, футобл клубы «Астана».

Ақпараттық серіктестер: «Musan Group» медиа холдингі, «Qazsport», «Astana TV», «Almaty TV», «Qonaev Media», ЖШС «Айқын‑Литер» және басқалар.

2025 жылғы 27 тамызда Астана қаласындағы Chaplin Cinemas кинотеатрында
«Инклюзивті киносеанс: ерекше қажеттіліктері бар көрермендерге қолайлы орта құру» тақырыбында семинар-тренинг өтті.

Іс-шараны ұйымдастырған – «Bolashak Charity» қоғамдық қоры, он жылдан бері аутизм және басқа да даму ерекшеліктері бар балаларды қолдаумен, сондай-ақ инклюзивті білім беруді дамытумен айналысып келеді.

Тренингке 48 қызметкер – кассирлер, қауіпсіздік қызметінің өкілдері мен әкімшілік қызметкерлер қатысты.

Оқыту процесін қордың АВА мамандары, мінез-құлық талдаушылары, кураторлар мен супервизорлар жүргізді. Олар келесі тақырыптарды қамтыды:

• аутизм және басқа да менталдық ерекшеліктер туралы түсінік;
• ерекше қажеттіліктері бар адамдармен тиімді қарым-қатынас орнату;
• кинотеатр қызметкерлерінің барлық кезеңдегі әрекеттері – билет сатып алудан бастап сеанс соңына дейін;
• кинозалды бейімдеу және жайлы орта қалыптастыру.

Тренингтің маңызды бөлігі – практикалық жұмыс болды. Қатысушылар мамандармен бірге кинотеатрда орын алған немесе орын алуы мүмкін нақты жағдайларды талқылап, оларды дұрыс шешудің жолдарын үйренді.

Іс-шара қорытындысы бойынша қатысушыларға сертификаттар мен ақпараттық жадынамалар табысталды.

Сонымен қатар, қор мамандары кинотеатрға «әлеуметтік оқиға» атты арнайы нұсқаулық дайындап берді. Бұл – ерекше баланы кинотеатрға дайындауға арналған қадамдық нұсқаулық. Ол баланың алаңдаушылығын төмендетіп, киноға бару тәжірибесін бала мен айналасындағылар үшін мүмкіндігінше жайлы етуге көмектеседі.

Тренинг «Bolashak Charity» қоғамдық қоры мен Chaplin Cinemas кинотеатры арасындағы ынтымақтастық туралы Меморандум аясында өтті.

«Біздің қор аутизм және даму ерекшеліктері бар балаларға арналған инклюзивті білім беруді дамыту бағытында 10 жылдан бері жұмыс істеп келеді. Біз балабақшадан бастап колледжге дейінгі білім беру мекемелерін қамтитын жүйе қалыптастырдық. Дегенмен, ерекше балалар саны жыл сайын артып келеді – бұл тек Қазақстанда ғана емес, әлем бойынша байқалып отырған үрдіс. Қордың басты мақсаттарының бірі – ерекше балалар мен жасөспірімдердің бос уақытын тиімді ұйымдастыру. Біз қоғамға ерекше жандарға көмектесуді, күйзелісті жеңуге қолдау көрсетуді және мысалы, кино көруге жағдай жасауды үйреткіміз келеді» – деді «Bolashak Charity» қорының бағдарламалар үйлестірушісі Самал Әлбілекова.