Астанада аутизм спектрінің бұзылыстары (АСБ) бар балалардың ата-аналарына арналған төртінші жыл сайынғы Autism Talks-2026 кездесуі өтті. Іс-шара аутизм туралы ақпарат тарату жөніндегі дүниежүзілік күнге орай ұйымдастырылды.

500-ден астам қатысушы — ата-аналар, мамандар мен сарапшылар — бір алаңда бас қосып, әдетте ашық айтылмайтын мәселелерді талқылады. Іс-шараны Bolashak Charity қоғамдық қоры ұйымдастырды. Кездесу төртінші рет AMANAT партиясының қолдауымен «Кедергісіз келешек» бағдарламасы аясында өткізілді.

2 сәуір — БҰҰ Бас Ассамблеясының шешімімен бекітілген аутизм туралы ақпарат тарату күні. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының мәліметінше, аутизм шамамен әрбір 100 баланың бірінде кездеседі, ал әлемде АСБ бар адамдар саны 75 миллионнан асады.

Психикалық денсаулық орталығының деректеріне сәйкес, 2026 жылғы 1 сәуірдегі жағдай бойынша Қазақстанда АСБ диагнозымен динамикалық бақылауда 18 153 адам тіркелген, оның ішінде 17 713-і — кәмелетке толмағандар (97,5%). Астанада 4 368 адам тіркелген, оның 4 232-сі — балалар (96,8%).

Autism Talks — ата-аналар өз тәжірибесімен бөлісетін ашық алаң. Мұнда диагнозды қабылдаудан бастап, тиімді шешімдерді табу және отбасы өмірін ұйымдастыруға дейінгі нақты тәжірибелер айтылады. Кездесу форматы жеке оқиғаларға, практикалық кейстерге және ашық диалогқа негізделген.

Биыл спикер ретінде қатысуға шамамен 100 өтінім түсті, оның ішінде халықаралық өтінімдер де бар. Қорытынды бағдарламаға Астана, Қарағанды, Талдықорған және Орал қалаларынан 10 спикер енгізілді.

Баяндамалар отбасылар жиі кездесетін негізгі мәселелерді қамтыды: диагнозды қабылдау және ата-аналардың эмоционалдық жағдайы, жасөспірімдердің дамуы мен дербестігі, бейімделген спорт, сондай-ақ мектепте және үйде мінез-құлықпен жұмыс істеу.

Іс-шараның бірінші бөлігінде TED Talk форматында ата-аналар мен практиктер сөз сөйледі: қордың менталдық денсаулық жобасының қатысушысы, ерекше баланың анасы Айгүл Киналиева; «Жанасу-Прикосновение» қорының құрылтайшысы, «Вместе» орталығының тең құрылтайшысы және АСБ бар жасөспірімнің анасы Динара Идрисова; «ABAQUS-DARYN» қоры мен орталығының негізін қалаушылар, АСБ бар жасөспірімнің ата-аналары Дархан және Шынар Ажмолдаевтар; қордың мінез-құлықтық бағдарламалар супервизоры және кураторы, түзету орталығының жетекшісі Мадина Татубаева; сондай-ақ «Batyl Jureq» қорының тең құрылтайшысы, менталдық ерекшеліктері бар балаларға арналған бейімделген спорт жобасының жетекшісі, ДЦП бар баланың анасы Гауһар Акижанова.

ОФ «Bolashak Charity» Қамқоршылық кеңесінің төрайымы Динара Гаплан:

«Сәуір айы біз үшін ерекше. Біз оны ата-аналар мен мамандар арасындағы ашық диалог алаңы — Autism Talks-пен бастап, Қазақстанда және оның шегінен тыс мыңдаған адамды біріктіретін Run for Autism қайырымдылық жүгіруімен аяқтаймыз. Autism Talks төрт жыл ішінде Астана мен Алматы қалаларында шамамен 1000 ата-ана мен маманды қамтыды. Қор 10 жылдан астам уақыт бойы инклюзивті білім беруді жүйелі түрде дамытып келеді — инклюзияны қолдау кабинеттерін ашудан бастап, мамандарды даярлау және заңнамалық деңгейдегі өзгерістерге дейін. Бүгінде қор моделі бойынша елімізде 1 500-ден астам инклюзияны қолдау кабинеті жұмыс істейді, ал жобаларымыз мыңдаған отбасын қамтыды. Биыл көктемде біз білім беру ұйымдарында қолданбалы мінез-құлық талдауын (ABA) енгізу бойынша әдістемелік ұсынымдарды да ұсындық. Бұл құрал біздің көпжылдық тәжірибемізді жинақтайды және ерекше білім беру қажеттіліктері бар балалармен күнделікті жұмыс істейтін мамандар мен ата-аналарға пайдалы болады. Әдістемелік құрал қордың сайтында ашық қолжетімді».

Айгүл Шакибаева, заңгер, құқық қорғаушы, «Ерекше бала құқықтары» жобасының жетекшісі:

«Аутизмі бар адам есейген сайын оған да, оның отбасына да түсінікті әрі үздіксіз қолдау жүйесі қалыптасуы тиіс. Бүгінгі мәселе қызметтердің жоқтығында емес, олардың жүйесіздігі мен өмірлік маршруттың бірыңғай логикасының болмауында. АСБ бар адамдар әртүрлі құқықтық және әлеуметтік мәртебеде болады — мүгедектігі бар және жоқ, қабілеті мен қажеттілігі әртүрлі. Бұл икемді, бірақ жүйелі сүйемелдеу моделін талап етеді. Мұндай нақты маршрут болмаған жағдайда, отбасылар қолдау жүйесін өздері құруға мәжбүр болып, іс жүзінде мемлекеттік механизмдердің орнын басады. Өз тәжірибемде құқықтық тұрғыда нақты жауабы жоқ сұрақтармен жиі кездесемін. Мысалы, мүгедектігі бар және жоқ балаға қандай қызметтер кепілдендірілген, мүгедектік рәсімделмеген, бірақ қолдау қажет болған жағдайда еңбекке орналасу мүмкіндіктері қандай. Осындай қиындықтар медициналық оңалтуда, білім беру және әлеуметтік қызметтерді алуда да кездеседі. Осы мәселелерді шешу — түсінікті әрі қолжетімді қолдау жүйесін қалыптастырудың маңызды қадамы».

Айгүл Киналиева, ерекше баланың анасы, ОФ «Bolashak Charity» қорының менталдық денсаулық жобасының қатысушысы:

«Диагнозды қабылдау — ең алдымен өзіңді ерекше баланың ата-анасы ретінде қабылдаудан басталады. Ұзақ уақыт бойы мен баламды емес, өзімді осы рөлде қабылдай алмадым. Қордың психотерапиялық тобы мен үшін үлкен бетбұрыс болды. Мен “ерекше ата-ана” ретіндегі өзімді қабылдаудың қаншалықты қиын екенін түсіндім, содан кейін ғана біртіндеп қабылдауға және ішкі тыныштыққа келе алдым. Бұл тәжірибе тек мен үшін ғана емес екенін де көрдім — дәл осындай күйді басқа ата-аналар да бастан кешіреді. Бұл — сырт көзге байқала бермейтін, бірақ отбасының жағдайына қатты әсер ететін терең ішкі үдерістер. Осы кезеңнен кейін маған әлдеқайда жеңіл болды: мен өзімді қайта тапқандай болдым. Мен үшін Autism Talks — осындай тәжірибелерді ашық айтып, басқа ата-аналармен бөлісуге мүмкіндік беретін ерекше алаң».

Іс-шараның екінші бөлігінде мамандар сөз сөйлеп, ата-аналардың сұрақтарына жауап беріп, практикалық кейстерді талқылады. Олардың қатарында: Ұлттық балаларды оңалту орталығының балалар психиатры, ҚР Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің бас штаттан тыс балалар психиатры Раушан Дарбаева; Астана қаласының психологиялық-медициналық-педагогикалық кеңестің (ПМПК) жетекшісі Роза Урстембаева; заңгер және құқық қорғаушы, «Ерекше бала құқықтары» қызметінің жетекшісі Айгүл Шакибаева; аддикция бойынша кеңесші және интегративті травматерапия терапевті Лариса Стоцкая; ОФ «Bolashak Charity» қорының мінез-құлықтық бағдарламалар кураторы, АСБ бар жасөспірімнің анасы Екатерина Таженова болды.

Іс-шара аясында сондай-ақ ерекше қажеттіліктері бар жасөспірімдер дайындаған бұйымдардың жәрмеңкесі, серіктестерден сыйлықтар ұтысы және қатысушыларға арналған интерактивті бағдарлама өтті.

Autism Talks алғаш рет 2022 жылы өткізіліп, осы уақыт ішінде ата-аналар мен мамандарды біріктіретін жыл сайынғы маңызды алаңға айналды.

2026 жылы іс-шара «FlyArystan» әуе компаниясы, «Gastronomy Lab» компаниясының «Полезный хлеб» бренді, «Hampton by Hilton Astana» қонақ үйі, «Garden» ауыз суы (Galanz Bottlers), «WOW SWIM» жүзу мектебі, «Ньютон», «Neuron», «Балам» түзету-дамыту орталықтары, «Skin Paradise» премиум күтім косметикасы дүкені, «Dandelion» витаминдер өндірушісі, «NAVAT» шайханасы және «AMANAT MEDIA GROUP» медиа-холдингінің қолдауымен өтті.

Жыл сайын сәуір айында әлемде аутизм тақырыбына арналған ақпараттық науқандар өткізіледі. 2026 жылы ОФ Bolashak Charity қоры да ақпараттандыруды арттыруға бағытталған бірқатар іс-шараларды жүзеге асырады: «Көк түс» акциясы, Run for Autism қайырымдылық жүгіруі, ерекше балаларға арналған «Көңілді старттар» спорттық эстафетасы, сондай-ақ әлеуметтік желілердегі ақпараттық материалдар.

Астанада IV жыл сайынғы қайырымдылық Run for Autism жүгіру жарысына арналған баспасөз конференциясы өтті.

Run for Autism — аутизмі бар адамдарды қолдауға бағытталған халықаралық қайырымдылық спорттық іс-шаралар қозғалысының бір бөлігі. Мұндай жарыстар Нью-Йорк, Лондон, Берлин және тағы басқа ірі қалаларда өткізіледі.

Қазақстанда Run for Autism — елдегі басты инклюзивті қайырымдылық жүгіру жарысы. Мұнда бір қашықтықта кәсіби спортшылар, даму ерекшеліктері бар балалар мен жасөспірімдер, олардың отбасылары, мүмкіндігі шектеулі жандар (соның ішінде есту қабілеті бұзылған қатысушылар), сондай-ақ инклюзияға бейжай қарамайтын азаматтар бірге жүгіріп, бір ортада бірігеді. Іс-шараның мақсаты — қоғамда аутизм туралы түсінікті арттыру және менталдық ерекшеліктері бар адамдарды қолдау.

Жүгіру жарысының ұйымдастырушысы — 15 жылдан бері Қазақстанда инклюзивті білім беруді жүйелі түрде дамытып келе жатқан «Bolashak Charity» қоғамдық қоры. Қор жобаларының арқасында мыңдаған бала білім мен кәсіби қолдауға қол жеткізді.

2025 жылғы 1 наурыздағы деректер бойынша, Қазақстанда аутизм спектрінің бұзылыстары (АСБ) бар 12 800-ден астам бала мен жасөспірім динамикалық бақылауда. Сонымен қатар, Mental State of the World 2024 зерттеуіне сәйкес, Қазақстандағы психикалық денсаулық индексі (MHQ) 200 мүмкін балдың 52,3-ін құрайды, бұл әлемдік орташа көрсеткіштен (63 балл) айтарлықтай төмен. Жаһандық рейтингте ел 83 мемлекеттің ішінде 76–78 орын алады.

Баспасөз конференциясы барысында өткен жылдардағы жүгірулердің нәтижелері, анонстық бейнеролик және қатысушының старттық жиынтығы таныстырылды. Сондай-ақ тұрақты серіктестер мен демеушілерді марапаттау рәсімі және сұрақ-жауап сессиясы өтті.

Іс-шараға ұйымдастырушылар, демеушілер, қордың серіктестері мен ерекше балалардың ата-аналары, кәсіби спортшылар, медиа өкілдері, журналистер мен блогерлер қатысты. Баспасөз конференциясы Hilton Astana қонақ үйі мен Astana Production ивент-агенттігінің қолдауымен өтті.

Bolashak Charity қорының қамқоршылық кеңесінің төрайымы Динара Гаплан:

«Run for Autism жобасын бастаған кезде Қазақстанда инклюзияға арналған жүгіру жарыстары болған жоқ. Бүгінде бұл тек елдегі емес, бүкіл Орталық Азиядағы ең ірі инклюзивті жүгіру жарысына айналды. Бұл бастама қордың балалар мен олардың отбасыларымен жүргізген 15 жылдық жүйелі жұмысының нәтижесі.

Run for Autism — шынайы ерекше іс-шара. Оған біздің жобалардың қатысушылары, олардың ата-аналары, педагогтар, серіктестер мен достар қатысады. Сондықтан бұл жай ғана жарыс емес, түрлі қалалардың тұрғындарын ортақ мақсатқа біріктіретін қозғалыс.

Бастапқыда біз аутизм және менталдық денсаулық тақырыбына назар аудартқымыз келді. Бүгінде мыңдаған адамның бірге жүгіріп жатқанын көріп отырмыз. Бұл қоғамның саналы әрі ашық бола бастағанын көрсетеді.

Біз үшін әр іс-шара нақты өзгерістерге әкелуі маңызды. Өткен жылдардағы қатысушылардың арқасында біз ондаған инклюзияны қолдау кабинеттерін аштық. Бүгінде жүздеген бала күн сайын мамандардан көмек алады.

Қатысушыларымыз есейіп келеді — сонымен бірге біздің бағдарламаларымыз да дамуда. Біз аутизмі бар жасөспірімдер мен жастарды кәсіби оқыту бағытын күшейттік. Биылғы жүгіру жарысынан жиналған қаражат осы мақсаттарға бағытталады.

Run for Autism аясындағы әрбір шақырым — болашаққа салынған инвестиция, мамандық алып, дербес өмірге қадам жасау мүмкіндігі. Бұл — шынымен өмірді өзгертетін жарыс».

Елдос Иманбаев, аутизмі бар жасөспірімнің әкесі:

«Біздің отбасы үшін Run for Autism — жай ғана жарыс емес, бұл жеке тарих. Менің ұлым Бекназар жүгіріске жыл сайын қатысады, және ол үшін бұл спорттан да маңызды — бұл өзін дамыту және қоғамның бір бөлігі екенін сезіну мүмкіндігі.

Осындай іс-шаралар әр баланың өзін қабылданған және маңызды сезінуіне мүмкіндік беретін инклюзивті ортаны қалыптастырады. Run for Autism отбасыларды, мамандарды және бейжай қарамайтын адамдарды біріктіреді. Мұндай бастамалар арқылы қоғамда түсіністік пен қолдау қалыптасады».

Run for Autism 2026

IV жыл сайынғы қайырымдылық жүгіру жарысы 2026 жылғы 26 сәуірде Астана қаласындағы Ботаникалық бақта өтеді және аутизм туралы ақпараттандыру айына орай ұйымдастырылады.

Жиналған қаражат аутизмі бар жасөспірімдер мен ересектерді кәсіби оқытуға, құрал-жабдықтар алуға және «Bolashak Charity» қорының Құзыреттілік орталығында білім беру гранттарын ұсынуға бағытталады.

Жүгіру жарысы менталдық денсаулық тақырыбына арналады — аутизм, депрессия, мазасыздық және басқа да менталдық жағдайлары бар адамдарды қолдауға бағытталған.

Қашықтықтар: 1 км, 2,5 км, 5 км, 10 км. Тіркелу: www.runforautism.kz

Бағдарламада: түрлі қашықтықтағы жүгірулер, ерекше балаларға арналған эстафета және серіктестерден сыйлықтар ұтысы.

Жүлде қорында 15-ке жуық сыйлық бар, оның ішінде: 1 тонна бензин, PlayStation 5, смартфон, 5 жұлдызды қонақ үйлерге сертификаттар, кофе мен йогурт қоры, тау велосипеді және басқа да сыйлықтар.

Run for Autism 2026 жүгіру жарысы Астана қаласы әкімдігінің, сондай-ақ серіктестер мен демеушілердің қолдауымен өтеді. Олардың қатарында: «NAK» құрылыс холдингі, ALSTOM, TechnoGym компаниялары, «Село Лесное» сауда белгісі, KAZZINC, Dandelion, Garden, «Курочка Ряба», Ozen, MYD Production, Drinkit Coffee, G-Life, Qazaq Oil, TUMI, Fix Price, SARQYT, Y Cosmetology, VEOLES, Арзан ALEM e-commerce Turan Water, A-Event, INTERTOP, Rixos Borovoe, NAVAT чайхана, Abyroi, iSpace, AI Trust Clinic, Chaplin Cinemas, FlyArystan, Summer Love Frozen Yogurt, Мясная лавка FARШ/Бургерная, QAZAQ ATHLETICS, Cheese Show, Digital Boards, LIFTMEDIA, ТРЦ Keruen, 5G Kcell Activ, ARGYMAQ, Hilton Astana, ASTANA PRODUCTION, Marwin, Sundar Yoga, «Орловские бани», ANTA, Ailand, IT-компания Digital Bords, My Start, Mustafin Magazine, ASTANA TV, Love Radio Qazaqstan, Codus Media, Aitmedia, Proreklama және басқа да ұйымдар бар.

Run for Autism 2023–2025

Қазақстанда Run for Autism алғаш рет 2023 жылы өтті. Үш жыл ішінде оған 6 443 адам қатысып, 79 серіктес пен демеуші қосылды.

Жалпы 42 348 444 теңге жиналып, 25 инклюзияны қолдау кабинеті ашылды. Нәтижесінде 200-ден астам бала қатарластарымен бірге білім алу мүмкіндігіне ие болды.

Run for Autism — бұл тек спорт емес, аутизмді қолдауға бағытталған қоғамдық қозғалыс. Жүгіруге кәсіби спортшылар, әуесқойлар, бейжай қарамайтын азаматтар, ерекше балалардың отбасылары және инклюзия саласындағы мамандар қатысады.

Қатысушылар географиясы Қазақстанның көптеген қалаларын қамтыды, ал 2024 жылдан бастап онлайн формат енгізіліп, халықаралық қатысушылар да қосылды.

«Bolashak Charity» қоғамдық қоры Қарағанды тамақтандыру және сервис колледжінде «Кондитерлік іс» бағыты бойынша Оқу-өндірістік комбинатты (ОӨК) ашты. Оқу-өндірістік комбинат — ерекше білім беру қажеттіліктері бар жасөспірімдер мен ересектерді кәсіби оқытуға, практикалық дағдыларын дамытуға, әлеуметтендіруге және жұмысқа орналастыруға жәрдемдесуге бағытталған әлеуметтік жоба. Жобаның мақсаты — ерекше білім беру қажеттіліктері бар жасөспірімдерге кәсіби білім алу, әлеуметтену және еңбекке араласу мүмкіндіктерін ұсыну.

Бағдарламаға 12–18 жас аралығындағы жасөспірімдер және даму ерекшеліктері бар ересектер қатысады: аутизм спектрі бұзылыстары, жеңіл және орташа дәрежедегі ақыл-ой кемістігі, психикалық дамудың тежелуі, Даун синдромы, нейросенсорлық кереңдік, НЖГС. Жоба 2024 жылы Астана қаласында басталды.

Қарағанды қаласындағы ОӨК 2025 жылғы желтоқсанда ашылды. Мұнда 14–22 жас аралығындағы аутизмі бар, Даун синдромы бар, есту қабілетінде сенсорлық бұзылыстары бар, СДВГ-мен қатар жүретін органикалық бұзылыстары бар 10 жасөспірім мен жас білім алуда. Оқу мерзімі — 6 ай. Курсты аяқтағаннан кейін білім алушылар мемлекеттік үлгідегі куәлік алады.

Ашық сабаққа ОӨК оқушылары, ата-аналар, мамандар, «Bolashak Charity» ҚҚ өкілдері және журналистер қатысты. Іс-шара барысында курс қатысушылары өздерінің практикалық дағдыларын көрсетті. Қонақтар оқу үдерісін ішінен көріп, тәлімгерлермен тілдесіп, қатысушылардың кәсіби даярлық нәтижелерімен танысты.

«Оқу-өндірістік комбинат жобасы ерекше жасөспірімдердің ата-аналарының мектептен кейін білім алуды жалғастыру қажеттілігі туралы сұранысына жауап ретінде құрылды. ОӨК даму ерекшеліктері бар оқушылар үшін, сондай-ақ әртүрлі себептермен оқуын жалғастырмаған жастар үшін мектеп пен колледж арасындағы аралық буынға айналды. Жасөспірімдер мектеппен қатар ОӨК-ке қатысып, кәсіби дағдыларды меңгере алады, әлеуметтенеді, командада жұмыс істеуді үйренеді және алғашқы мамандығын алады. Оқу қорытындысы бойынша мемлекеттік үлгідегі куәлік беріледі. Қор тағылымдамаларды ұйымдастыруға және мүмкіндігінше жұмысқа орналастыруға да жәрдемдеседі. Жоба өзінің тұрақтылығы мен сұранысқа ие екенін көрсетіп отыр, сондықтан біз оны өңірлерде кеңейту және инклюзивті жұмыспен қамтуды дамыту үшін серіктестер мен демеушілерді тарту жұмыстарын жалғастырамыз»,

Самал Албилекова, «Bolashak Charity» ҚҚ әлеуметтік және инклюзивті бағдарламалар жетекшісі.

«Біздің қорымен жолымыз Қарағандыда инклюзияны қолдау кабинеті ашылған сәттен басталды — сол кезде Ералы үйден оқытудан жалпы білім беретін мектепке ауысты. Алғашқы жылдар оңай болған жоқ, бірақ педагог-ассистенттердің қолдауының арқасында ол біртіндеп бейімделіп, әлеуметтенді. Бүгінде ол — Техникалық-құрылыс колледжінің бірінші курс студенті. ОӨК-де Ералы аспаздық бойынша кәсіби дағдыларды меңгеруде. Үйренгенінің барлығын үйде қолданады — жуырда зімбір печеньесін пісіріп, мұғалімдері мен сыныптастарын сыйлады. Ол үшін өз қолымен бір нәрсе жасай алатынын сезіну маңызды. Мұндай жобалар аутизмі бар жасөспірімдерге тек мамандық қана емес, өз болашағына деген сенімділік береді. Ералы қазірдің өзінде аспаз болғысы келетінін айтып, жоспар құруда»,

Саида Ермағамбетқызы, 18 жастағы ОӨК оқушысы Ералының анасы.

Қазіргі уақытта ОӨК Астана, Қарағанды және Орал қалаларында жұмыс істейді. Кәсіби оқытумен зияткерлік даму ерекшеліктері бар 100-ден астам жасөспірім мен ересек қамтылған. 2024 жылдан бері ОӨК-тің 20 түлегі колледждерге оқуға түсті, 12 түлек тағылымдамадан өтті, 3 адам жұмысқа орналасты. Жоба жергілікті атқарушы органдар мен бизнес қолдауымен жүзеге асырылуда.

«Bolashak Charity» қоғамдық қорына — 15 жыл

«Bolashak Charity» қоғамдық қоры 2011 жылдан бері дарынды жастарды қолдау және аутизмі мен басқа да менталдық бұзылыстары бар балаларға арналған инклюзивті білім беруді дамыту бағдарламаларын жүзеге асырып келеді.

Қор Қазақстан бойынша 90-нан астам мамандандырылған оңалту мекемелері мен кабинеттерді ашып, жабдықтады, оның ішінде 24 қалада 79 инклюзияны қолдау кабинеті жұмыс істейді. Жоба аясында ерекше білім беру қажеттіліктері бар 2 000-нан астам бала қамтылды, олардың 1 000-нан астамы үйден оқытудан шығарылды.

Инклюзивті білім беру саласында 600 жаңа мамандандырылған жұмыс орны құрылды. 4 500 маман мен ата-ана инклюзивті білім беру және қолданбалы мінез-құлық талдауы бойынша оқудан өтті. Балалар үйлеріндегі 2,5 мыңнан астам бала қордың шығармашылық бағдарламаларына қатысты.

Қордың инклюзияны қолдау кабинеттері Қазақстан Республикасында инклюзивті білім беруді дамыту бойынша эксперименттік алаңдар желісіне енгізілген. Ел бойынша Қор үлгісі негізінде 1 500 инклюзияны қолдау кабинеті ашылды.

Инклюзивті білім беруді дамыту бөлігінде заңнамалық актілерге 120-дан астам сапалы ұсыныс пен түзету енгізілді. Қор ҚР Парламенті Сенаты, «AMANAT» партиясы және министрліктер жанындағы инклюзия мәселелері бойынша жұмыс топтарының құрамына кіреді.

Қор педагог-ассистенттерге арналған «Ерекше білім беру қажеттіліктері бар балаларды оқытудағы мінез-құлық технологиялары: диагностика, оқыту және қолдау стратегиялары» атты оқу курсын әзірлеп, іске қосты. Бүгінгі күні Қазақстанның және Орталық Азия елдерінің 17-ден астам өңірінен 4 000-нан астам маман оқытылды.

19 ақпанда Орал қаласында «Сервис» технологиялық колледжі базасында даму ерекшеліктері бар жасөспірімдер мен ересектерге арналған алғашқы Оқу-өндірістік комбинаттың (ОӨК) салтанатты ашылуы өтті. «Киім және аксессуарлар декораторы» бағыты бойынша ОӨК «Bolashak Charity» қоғамдық қорының бастамасымен ашылды.

Оқу-өндірістік комбинат — бұл ерекше білім беру қажеттіліктері бар жасөспірімдер мен ересектерді кәсіби оқытуға, практикалық дағдыларын дамытуға, әлеуметтендіруге және жұмысқа орналастыруға жәрдемдесуге бағытталған әлеуметтік жоба. Жобаның мақсаты — ерекше білім беру қажеттіліктері бар жасөспірімдерге кәсіби білім алу, әлеуметтену және еңбекке орналасу мүмкіндігін ұсыну.

Бағдарлама қатысушылары — 12-ден 18 жасқа дейінгі жасөспірімдер және даму ерекшеліктері бар ересектер: аутизм спектрінің бұзылыстары, жеңіл және орташа дәрежедегі зияткерлік бұзылыстар, психикалық дамудың тежелуі, Даун синдромы, нейросенсорлық есту қабілетінің төмендеуі, НЖГС. Жоба 2024 жылы Астана қаласында бастау алды.

Орал қаласындағы ОӨК-де 14–19 жас аралығындағы аутизм, жеңіл зияткерлік бұзылыс және басқа да менталдық ерекшеліктері бар 10 жасөспірім білім алады. Оқу мерзімі — 6 ай. Курс аяқталған соң білім алушыларға мемлекеттік үлгідегі куәлік беріледі.

Іс-шараға ОӨК оқушылары, ата-аналар, мамандар, «Bolashak Charity» қоғамдық қорының өкілдері, қала кәсіпкерлері мен меценаттары, сондай-ақ журналистер қатысты. Қонақтар оқу үдерісімен танысып, тәлімгерлермен пікір алмасты және қатысушылардың кәсіби даярлығын өз көздерімен көрді.

«Оқу-өндірістік комбинат жобасы ерекше жасөспірімдердің ата-аналары тарапынан мектептен кейін білім алуды жалғастыру қажеттілігі туралы сұранысқа жауап ретінде құрылды. ОӨК — даму ерекшеліктері бар оқушылар үшін мектеп пен колледж арасындағы аралық буын, сондай-ақ әртүрлі себептермен оқуын жалғастырмаған жастар үшін мүмкіндік алаңы.
Жасөспірімдер мектеппен қатар ОӨК-ке қатысып, кәсіби дағдыларды меңгереді, әлеуметтенеді, командада жұмыс істеуді үйренеді және алғашқы мамандығын алады. Оқу қорытындысы бойынша мемлекеттік үлгідегі куәлік беріледі. Қор тағылымдамадан өтуге және мүмкіндігінше жұмысқа орналасуға жәрдем көрсетеді. Жоба өзінің тұрақтылығы мен сұранысқа ие екенін дәлелдеді. Сондықтан біз оны өңірлерде кеңейту және инклюзивті еңбекке орналастыруды дамыту үшін серіктестер мен демеушілерді тарту жұмысын жалғастырып жатырмыз»,

Самал Әлбілбекова, «Bolashak Charity» ҚҚ әлеуметтік және инклюзивті бағдарламалар жетекшісі.

«ОӨК жобасы біздің ерекше балаларымыз бен олардың отбасылары үшін өте маңызды. Бұл жай ғана сабақ емес, жүйелі қолдау тетігі: педагог-ассистенттердің сүйемелдеуі, түсінікті талаптар, ересек өмірге кезең-кезеңімен дайындық. Ұлымның мінез-құлық ерекшеліктеріне байланысты сүйемелдеу қажет, және ОӨК-те мұндай жағдайлар жасалған. Мұнда балалар кәсіби дағдыларды меңгеріп, болашағын нақты елестете бастайды — колледжде оқу, жұмыс істеу, табыс табу. Ұлымның өз мақсаттары бар, ол оқып, еңбек етіп, табыс таба алатынын түсінеді. Бұл біз үшін — ертеңгі күнге деген сенім»,

Оксана Надршина, 15 жастағы Александрдың анасы (аутизм).

Бүгінде ОӨК Астана, Орал және Қарағанды қалаларында ашылған. Кәсіби оқумен 100-ден астам жасөспірім мен даму ерекшеліктері бар ересек қамтылған. 2024 жылдан бері 20 түлек колледждерге түсті, 12 қатысушы тағылымдамадан өтті, 3 адам жұмысқа орналасты. Жоба жергілікті атқарушы органдар мен бизнес қолдауымен жүзеге асырылуда.

«Bolashak Charity» қоғамдық қорына – 15 жыл

«Bolashak Charity» қоғамдық қоры 2011 жылдан бері дарынды жастарды қолдау, аутизм және басқа да менталдық бұзылыстары бар балалар үшін инклюзивті білім беруді дамыту бағытында жұмыс істейді.

Қор Қазақстан бойынша 90-нан астам мамандандырылған оңалту орталықтары мен кабинеттерін ашып, жабдықтады, оның ішінде 24 қалада 79 Инклюзияны қолдау кабинеті жұмыс істейді. Жобалар 2 000-нан астам ерекше білім беру қажеттіліктері бар баланы қамтыды, оның ішінде 1 000-нан астам бала үйден оқытудан жалпы білім беру жүйесіне шығарылды.

Инклюзивті білім беру саласында 600 жаңа мамандандырылған жұмыс орны құрылды. 4 500 маман мен ата-ана инклюзивті білім беру және қолданбалы мінез-құлық талдауы бойынша оқытылды. 2,5 мыңнан астам балалар үйінің тәрбиеленушілері қордың шығармашылық бағдарламаларына қатысты.

Қордың Инклюзияны қолдау кабинеттері Қазақстан Республикасындағы инклюзивті білім беруді дамыту бойынша эксперименттік алаңдар желісіне енгізілген. Қор моделі негізінде ел бойынша 1 500 инклюзияны қолдау кабинеті ашылды.

Инклюзивті білім беруді дамыту бағытында заңнамалық актілерге 120-дан астам сапалы ұсыныстар мен түзетулер енгізілді. Қор ҚР Парламенті Сенаты, «AMANAT» партиясы және министрліктер жанындағы жұмыс топтарының мүшесі болып табылады.

Қор педагог-ассистенттерге арналған «Ерекше білім беру қажеттіліктері бар балаларды оқытудағы мінез-құлық технологиялары: диагностика, оқыту және қолдау стратегиялары» атты оқу курсын әзірлеп, іске қосты. Бүгінгі таңда Қазақстанның 17-ден астам өңірі мен Орталық Азия елдерінен 4 000-нан астам маман оқытылды.

19 қараша күні елордалық №59 «Аққанат» балабақшасында Run for Autism жыл сайынғы қайырымдылық жүгіруінің қаражатына жабдықталған инклюзияны қолдау кабинетінің ашылуы өтті. Бұл кабинет 2023–2025 жылдар аралығында Bolashak Charity қоғамдық қоры балабақшаларда, мектептерде және колледждерде ашып, қажетті құрал-жабдықтармен қамтамасыз еткен 25-кабинет болды.

№59 «Аққанат» бөбекжайындағы инклюзияны қолдау кабинетінде (ИКК) 2–5 жас аралығындағы аутизмі және басқа да менталдық ерекшеліктері бар 5 бала қолдау алады. Кабинетте ерекше білім беру қажеттіліктері бар балалардың әлеуметтенуі, сөйлеу, коммуникациялық және тұрмыстық дағдылары қалыптастырылады. Балалар негізгі уақытын өз құрдастарымен бірге жалпы топтарда өткізеді, ал бірнеше сағат бойы педагог-ассистенттермен бірге инклюзияны қолдау кабинетінде оқиды. Кабинет командасы 8 маманнан тұрады: куратор – мінез-құлық талдаушы, 5 педагог-ассистент, психолог және дефектолог.

Іс-шараға Run for Autism бастамасының демеушілері мен серіктестері, ата-аналар, блогерлер және БАҚ өкілдері қатысты.

Арнайы және инклюзивті білім беруді дамытудың Ұлттық ғылыми-практикалық орталығының (2024) деректеріне сәйкес, Қазақстанда аутизмі бар 15 000-нан астам бала бар, олардың шамамен 7 мыңы – мектепке дейінгі жаста. Бейресми деректер бойынша, елдегі аутизмі бар балалардың жалпы саны 35 000-нан асады. Ресми мәліметтерге сәйкес, Астанада ерекше білім беру қажеттіліктері (ЕБҚ) бар 22 мыңнан астам бала тұрады. 2015 жылдан бері Bolashak Charity қоры елордада ЕБҚ бар шамамен 500 бала мен жасөспірімді инклюзивті біліммен қамтыды.

№59 «Аққанат» балабақшасындағы инклюзияны қолдау кабинеті 2023–2025 жылдардағы Run for Autism қайырымдылық жүгірулерінің қаражатына Bolashak Charity қоры ашқан және жабдықтаған 25 кабинеттің бірі болып табылады. Run for Autism — аутизм саласындағы зерттеулерді қолдауға бағытталған халықаралық бастама. Жүгірулер Нью-Йорк, Лондон, Берлин, Чикаго және Питтсбург сияқты әлемнің ең ірі қалаларында өткізіледі. Қазақстанда жоба алғаш рет 2023 жылы Bolashak Charity қорының бастамасымен ұйымдастырылды. Бастаманың мақсаты — қоғамның назарын аутизм мен менталдық денсаулық мәселелеріне аудару, сондай-ақ ерекше білім беру қажеттіліктері бар балаларды қолдауға арналған білім беру бағдарламаларына қаражат жинау.

2023 жылдан бері Run for Autism жүгірулеріне 6 443 адам қатысты, олардың ішінде даму ерекшеліктері бар 200-ден астам бала болды. Үш жылда 42 348 444 теңге жиналып, осы қаражатқа Астана және өңірлердегі білім беру ұйымдарында 25 инклюзияны қолдау кабинеті ашылды. Соның нәтижесінде 160-тан астам аутизмі, ДЦП, Даун синдромы және басқа да даму ерекшеліктері бар балалар мен жасөспірімдер күн сайын қажетті қолдау алып отыр. Run for Autism шарасына Астана қаласы әкімдігі, Eurasian Resources Group (ERG), «NAK» құрылыс холдингі, «Еуразиялық банк» АҚ, «ALSTOM», «MYD Production», «Аrgymaq», «Пайдалы нан», «M Clinic», «G-life» қалалық суы, дәмді тағамның қазақстандық желісі «Shaurma Food», қазақстандық спортшылар одағы «Nomad Triathlon Club» және көптеген басқа да 79 демеуші мен серіктес қолдау көрсетті.

Жалпы, Bolashak Charity қоры 10 жыл ішінде Қазақстанның 24 қаласында 79 инклюзияны қолдау кабинетін ашып, 2 000-нан астам балалар үйінің тәрбиеленушісін және аутизмі мен даму ерекшеліктері бар 10 000-нан астам отбасын қолдау бағдарламаларымен қамтыды. Қор сонымен бірге 1 000-нан астам баланы үйден оқыту формасынан шығарып, инклюзивті ортаға кіруіне мүмкіндік берді.

Bolashak Charity қоғамдық қорының директоры Азамат Божақ атап өтті: «Run for Autism үш қайырымдылық жүгіруінің нәтижесінде жиналған қаражатқа біз Астана және Қостанай облысының Рудный қалаларында 21 инклюзияны қолдау кабинетін балабақшаларда, 2 кабинетті мектептерде және тағы 2 кабинетті колледждерде ашып, қажетті құрал-жабдықтармен қамтамасыз еттік. Осылайша 160-тан астам бала мен жасөспірімге сапалы инклюзивті білім алуға мүмкіндік туды. Біз балалардың дамуы мен оқуы үшін қажетті жабдықтарды, оқу материалдарын және инвентарь сатып алдық. Бұл кабинетте аутизмі, Даун синдромы және басқа да даму ерекшеліктері бар 5 бала білім алады. Мамандардың жұмысын қордың мінез-құлық талдаушысы сүйемелдейді. ИКК-де жүргізілетін сабақтар балалардың әлеуметтену және оқу дағдыларының жақсарғанын көрсетіп отыр.

Ерте қолдаудың маңызы өте зор, өйткені ол балаларды мектеп ортасына дайындайды. Балабақшадағы ерте көмек көрсетуден кейін ерекше балалардың мектепке келгенде педагог-ассистенттердің көмегінсіз-ақ оқуға бейімделе алған жағдайлары болды. Бұл инклюзияны қолдау кабинеттерін дәл мектепке дейінгі білім беру ұйымдарында ашудың маңыздылығын дәлелдейді.

Біз жүгіруге қатысушыларға, демеушілер мен серіктестерге шын жүректен алғыс айтамыз. Сондай-ақ 2026 жылғы сәуірде Астанада төртінші Run for Autism жүгіруі өтетінін қуана хабарлаймыз. Бұл бізге аутизмі бар одан да көп бала мен жасөспірімді қолдауға мүмкіндік береді».

«Әрбір жаңа қабілет біздің балалар үшін үлкен еңбектен келеді. Бірақ жаттықтырушы әркімге жекелей жол табады, біз баланың дамып жатқанын көреміз. Бұл жоба біздің отбасылар үшін бақытты мүмкіндік» — Шымкенттен қатысушының анасы Динара Төлеғенова.

«Бұрын балаларымызды далада ойнауға шақырмайтын, тек доп әкеліп беруші болатын. Қазір менің ұлым — толық құқылы ойыншы. Ол сыртта емес — алаңда. Бұл — шынайы инклюзия. Бұл — бақыт» — Петропавл қаласынан қатысушының әкесі Владимир Янчевский.

«Ұлым бұрын жаттығуда жылаушы болатын — қалай гол соғуды түсінбейтін. Енді өзі соғады, үйде матчтарды қуанышпен тамашалайды. Достар тапты, сөйлесуді үйренді, өз бетімен әрекет етуге дағдыланды. Бұл шынайы әлеуметтену» — Өскемен қаласынан қатысушының анасы Елена Чернякова.

2025 жылғы 12 қазанда «Астана Арена» стадионында UNI Football League жобасының құрамындағы командалар арасында елімізде бірінші инклюзивті футбол турнирі өтті. Турнирге Аутизм, Дауна синдромы, ДЦП және басқа даму ерекшеліктері бар 95 бала мен жасөспірім қатысты, олар Қазақстанның 10 қаласынан келген: Астана, Алматы, Шымкент, Атырау, Ақтөбе, Семей, Қарағанды, Петропавл, Тараз және Өскемен.

Ойындар 5+1 форматында өтті, матчтар уақыты — әрқайсысы 15 минут. Жеңімпаздар анықталған жоқ — барлық қатысушылар медальдар мен естелік сыйлықтар алды, өйткені турнирдің басты мақсаты — жарыс емес, қолдау, инклюзия және ойнаудан қуаныш алу. Жас футболшылардың ата-аналары жоба серіктестері мен демеушілерімен кездесті және оларға алғыс білдірді.

Турнир ерекше футболшыларды, олардың ата-аналарын, жаттықтырушыларды, волонтерларды, демеушілер мен БАҚ өкілдерін біріктірді. UNI Football League — теңдікке, қолжетімділікке және үмітке салынған еңбек. Жобаға жасалған әрбір инвестиция — бақытты балалық, сенімді болашақ және мықты қоғам құруға бағытталған. UNI Football League жай ғана секция емес — ерекшелігі бар балалар команда мен қоғамның бір бөлігі ретінде өзін сезінетін шынайы қауымдастық.

«Екі жыл бұрын мен, Чингис Темерхановпен бірге — Қазақстанның футбол федерациясындағы әлеуметтік жобалардың кураторы, Blind және ЦП футболының негізін қалаушы, ерекшелігі бар балаларға әлеуметтену үшін тағы бір мүмкіндік сыйлау мақсатында бұл жобаны бастаған едік. Сол кезде көптеген ата‑аналар балаларының футбол алаңына шығатынын, гол соғатынын, командамен ойнайтынын елестете де алмайтын. Бұл мүмкін емес көрінген. Ал бүгін, еліміздің басты спорт аренасында біз ондай балдардың шамамен 100‑ге жуық жиналғанын көрдік, футбол олардың өмірінің ажырамас бөлігіне айналды — бүкіл Қазақстандағы жүздеген отбасының қуаныш, мақтаныш және бақытының көзі. Бұл турнир — жүйелі қайырымдылықтың үлгісі, бизнестің ерекше балаларды қолдау үшін бірігуі. Бүгін бұл жерде 32 компания, 90 волонтер, жүзден астам ата‑ана, жаттықтырушылар, Астана қаласы әкімдігі, шетелдік елшіліктер бар. Баршаңызды турнир мен Лига ұйымдастыруға қолдау көрсеткендеріңіз үшін жүректен алғыс айтамын. UNI Football League — жай спорт ғана емес» — деп атап өтті «Bolashak Charity» ҚҚ Қамқоршылық кеңесінің төрайымы Динара Гаплан.

«Бүгінгі турнир Қазақстандағы инклюзивті спорт дамуының жаңа кезеңін ашатын тарихи оқиға. «Freedom Шапағат» қоры үшін оны қолдау біздің әлеуметтік миссиямыздың ажырамас бөлігі. UNI FOOTBALL LEAGUE‑ды қолдап, әр баланың дамуына жағдай жасап, біз бірге инклюзивті, мейірімді және әділетті қоғам құрамыз» — деді «Freedom Шапағат» ҚФ президенті Баглана Мусина.

UNI Football League туралы

2023 жылы «Bolashak Charity» Қоғамдық қоры, Қазақстанның футбол федерациясы және «Freedom Шапағат» корпоративтік қоры ерекше қажеттіліктері бар балаларға қолдау көрсету, инклюзив спортты дамыту және футбол арқылы өзара көмек пен ізгілік құндылықтарын қалыптастыру мақсатында UNI Football League атты ерекше әлеуметтік жобаны іске қосты. Астана қаласы әкімдігінің және Испания Корольдігі елшілігінің қолдауымен жүзеге асырылып жатқан бұл жоба елімізде аутизм және басқа даму ерекшеліктері бар балаларды футбол әлеміне тартуға бағытталған алғашқы ауқымды бастама болды. Жобаға Қазақстанның 9 қаласынан жүзден астам бала қатысады. Жоба UEFA‑ның B, C және D санаттағы лицензиясы бар, инклюзия саласында тәжірибесі бар кәсіби жаттықтырушылар тобын қамтиды, оның ішінде арнайы мүмкіндіктері бар адамдар да бар.

«Мен өзім ДЦП диагнозымен өмір сүремін және спорттың өмірді қалай өзгерте алатынын білемін. Бұл балалар көз алдымызда өсіп келеді — физикалық тұрғыдан да, рухани тұрғыдан да. Жоба оларға тек доп беріп қана қоймай, әлеуметтену мүмкіндігін сыйлайды» — деді Атыраудағы UNI Football League жаттықтырушысы Нұржан Қасанов.

Көптеген отбасылар үшін жобаға қатысу — баланың спорт арқылы әлеуметтенуі жолындағы алғашқы тәжірибе болды. UNI Football League жобасы дәлелдейді: спорт — потенциалды ашудың, денсаулықты нығайтудың және инклюзив қоғам құрудың қуатты құралы.

Турнирдің серіктестері мен демеушілері

Қазақстан футбол федерациясы, Астана қаласының әкімдігі, «AMANAT» партиясы,Италия елшілігі Қазақстанда, «ҚазЦинк» компаниясы, қолөнер нан пісіру шеберханасы «Gastronomy Lab», «M‑Tex» компаниясы, «A‑Event» компаниясы, Астананың Азаматтық бастамалар орталығы, ҚР Ақпарат және қоғамдық даму министрлігі, жарнама агенттігі «MYD PRODUCTION», «G‑life» көгілдір су, Arbuz.kz интернет‑магазині, тәтті‑кафе бутигі «La Creme», кинотеатрлар желісі «Chaplin Cinema», отбасы интернет‑магазині «Marwin», Hampton by Hilton Astana Triumphal Arch қонақ үйі, «Vietjet Kazakhstan» әуе компаниясы, фитнес жабдықтарын сататын «Technogym», «Business Catering» компаниясы, футобл клубы «Астана».

Ақпараттық серіктестер: «Musan Group» медиа холдингі, «Qazsport», «Astana TV», «Almaty TV», «Qonaev Media», ЖШС «Айқын‑Литер» және басқалар.

2025 жылғы 27 тамызда Астана қаласындағы Chaplin Cinemas кинотеатрында
«Инклюзивті киносеанс: ерекше қажеттіліктері бар көрермендерге қолайлы орта құру» тақырыбында семинар-тренинг өтті.

Іс-шараны ұйымдастырған – «Bolashak Charity» қоғамдық қоры, он жылдан бері аутизм және басқа да даму ерекшеліктері бар балаларды қолдаумен, сондай-ақ инклюзивті білім беруді дамытумен айналысып келеді.

Тренингке 48 қызметкер – кассирлер, қауіпсіздік қызметінің өкілдері мен әкімшілік қызметкерлер қатысты.

Оқыту процесін қордың АВА мамандары, мінез-құлық талдаушылары, кураторлар мен супервизорлар жүргізді. Олар келесі тақырыптарды қамтыды:

• аутизм және басқа да менталдық ерекшеліктер туралы түсінік;
• ерекше қажеттіліктері бар адамдармен тиімді қарым-қатынас орнату;
• кинотеатр қызметкерлерінің барлық кезеңдегі әрекеттері – билет сатып алудан бастап сеанс соңына дейін;
• кинозалды бейімдеу және жайлы орта қалыптастыру.

Тренингтің маңызды бөлігі – практикалық жұмыс болды. Қатысушылар мамандармен бірге кинотеатрда орын алған немесе орын алуы мүмкін нақты жағдайларды талқылап, оларды дұрыс шешудің жолдарын үйренді.

Іс-шара қорытындысы бойынша қатысушыларға сертификаттар мен ақпараттық жадынамалар табысталды.

Сонымен қатар, қор мамандары кинотеатрға «әлеуметтік оқиға» атты арнайы нұсқаулық дайындап берді. Бұл – ерекше баланы кинотеатрға дайындауға арналған қадамдық нұсқаулық. Ол баланың алаңдаушылығын төмендетіп, киноға бару тәжірибесін бала мен айналасындағылар үшін мүмкіндігінше жайлы етуге көмектеседі.

Тренинг «Bolashak Charity» қоғамдық қоры мен Chaplin Cinemas кинотеатры арасындағы ынтымақтастық туралы Меморандум аясында өтті.

«Біздің қор аутизм және даму ерекшеліктері бар балаларға арналған инклюзивті білім беруді дамыту бағытында 10 жылдан бері жұмыс істеп келеді. Біз балабақшадан бастап колледжге дейінгі білім беру мекемелерін қамтитын жүйе қалыптастырдық. Дегенмен, ерекше балалар саны жыл сайын артып келеді – бұл тек Қазақстанда ғана емес, әлем бойынша байқалып отырған үрдіс. Қордың басты мақсаттарының бірі – ерекше балалар мен жасөспірімдердің бос уақытын тиімді ұйымдастыру. Біз қоғамға ерекше жандарға көмектесуді, күйзелісті жеңуге қолдау көрсетуді және мысалы, кино көруге жағдай жасауды үйреткіміз келеді» – деді «Bolashak Charity» қорының бағдарламалар үйлестірушісі Самал Әлбілекова.

Eurasian Resources Group (ERG) қолдауымен ұйымдастырылған «Run for autism» 2025 қайырымдылық шарасы аясында Рудныйдағы №2 «Алтын күн» балабақшасы мен №1 мектепте инклюзияны қолдау кабинеттері ашылып, жабдықталды. Қала күні қарсаңында ашылған әр кабинет жыл сайын білім берудегі ерекше қажеттіліктері бар 10 балаға қолдау көрсете алады. Онда заманауи компьютерік жабдықтар, сенсорлы тынығу аймағы орнатылып, дамытушы ойыншықтар мен жиһаз жеткізілген.

Bolashak Charity қоры биыл Астанада осымен үшінші мәрте «Run for autism» атты жыл сайынғы қайырымдылық шарасын өткізді. Шараға жалпы саны 6 мың 500 адам қатысқан. Соның 300-ден астамы дамуында ерекшелігі бар балалар. Жиналған қаражаттың жалпы сомасы – 42,3 млн теңге. Биылғы шарадан түскені – 21,9  млн теңге.

Осыған дейін түскен қаражатқа Астананың 10 балабақшасында инклюзияны қолдау кабинеттері ашылған. Ол жыл сайын білім алуда ерекше қажеттілігі бар 100-ден астам балаға қызмет көрсетеді.

Bolashak Charity қорының инклюзивті білім беру мен дамуында ерекшелігі бар балаларды қолдаумен айналысып келе жатқанына 10 жылдан асты. Қор инклюзия кабинеттері – инклюзивті білім беру моделін әзірлеуші. Осы тәсілмен еліміздің әр тарабындағы балабақшаларда 1 500 кабинет ашылған. Қордың тікелей бастамасымен Қазақстанның 24 қаласындағы мектептер мен колледждерде 75 кабинет жарақталды.

 – Біз бүгін ERG компаниясының қолдауымен «Run for autism» атты үшінші қайырымдылық жүгірісінен түскен қаражат есебінен 2 жаңа инклюзияны қолдау кабинеттерін ашып жатырмыз. Қалған қаражатқа Астананың балабақшалары мен колледждерінде тағы 6 кабинет жарақтаймыз. Біз шараның бас демеулерінің бірі болған ERG компаниясына алғыс айтамыз. Ауқымды шараны ұйымдастыру мен аймақтардағы сапалы инклюзивті білім беруді қолдағандарыңыз үшін мың алғыс,- деді Bolashak Charity қорының директоры Азамат Божақ.

– Елімізде барлық балаларға бірдей мүмкіндіктер жасалады. Біз инклюзивті жобалар – сауықтыру кешендерінің құрылысы, туған қалаларымыздағы медициналық инфрақұрылымды жаңарту, бочча және басқа да спорт түрлерінен чемпионаттар өткізу сынды жобаларға тұрақты қолдау көрсетіп келеміз. Осылайша, қазақстандықтардың өмір сапасын жақсартуға нақты үлес қосып келеміз,- деді ERG-дің Қазақстандағы Бас директоры Серік Шахажанов. 

Инклюзия кабинеттерін ашу салтанатына ERG атынан «ССКӨБ» АҚ бас директоры  Сергей Кузьменко қатысты.

Денсаулық сақтау саласын қолдау – ERG-дің басым бағыттарының бірі. Компания облыстағы медицина саласы мамандарының біліктілігін арттыру ісін қызу қолдап келеді. Өз кезегінде бұл аймақтағы медициналық қызмет көрсету сапасын жақсартуға сеп.

 ERG компаниясы еліміздің әлеуметтік инфрақұрылымын дамытуға молынан инвестиция құйып келеді. Атап айтқанда: мектептер мен ауруханалар салу, оларды материалдық тұрғыда қамдау, спорт нысандарын салу. Қызметін бастағалы бері ERG-дің кәсіпорындары орналасқан өңірлерге құйған әлеуметтік инвестицияларының көлемі бүгінде 400 млрд теңгеге жуықтады. Жалпы алғанда ERG кәсіпорындары орналасқан өңірлердің әкімдіктерімен  95 млрд теңгеден астам қаражатқа әлеуметтік маңызды жобаларды іске асыру туралы меморандумдар жасасқан.

Ресми мәліметтер бойынша Қазақстанда аутизм дертіне шалдыққан 15 мыңнан астам бала бар. Олардың 7 мыңнан астамы әлі мектеп жасына жетпеген бүлдіршіндер. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы әр 100 баланың бірінде аутистикалық спектрдегі ауытқушылықтар болатынын айтады.  Ал, АҚШ-тың аурулардың алдын алу мен бақылау орталығы (CDC) бұл әр 31 баланың бірінде кездеседі деген дерек келтіреді.

Бүгінде Қостанай облысында білім беруде ерекше қажеттіліктері бар 9 мыңнан астам бала бар. Оның 816-сы аутистикалық спектрдегі ауытқушылығы бар әлі 17 жасқа толмаған балалар.

2025 жылғы 8 шілдеде Астанада ерекше спорт мерекесі өтті — Астана мен Қарағандыдан келген ерекше білім беру қажеттіліктері бар жасөспірімдер арасындағы жолдастық матч. Іс-шара Қазақстандағы аутизм, Даун синдромы және басқа да психикалық ерекшеліктері бар балалар мен жасөспірімдерге арналған алғашқы инклюзивті футбол лигасы — UNI Football League жобасы аясында ұйымдастырылды.

Бұл бірегей әлеуметтік жобаны іске асыру үшін «Bolashak Charity» қоғамдық қоры, Қазақстан футбол федерациясы және «Freedom Шапағат» корпоративтік қоры күш біріктірді. Жобаның мақсаты — ерекше қажеттіліктері бар балаларды қолдау, инклюзивті спортты дамыту және футбол арқылы өзара көмектесу мен мейірімділік құндылықтарын қалыптастыру.

UNI Football League жобасы 2023 жылы Астана қаласында Қысқы қайырымдылық балының қаражатына басталған болатын. Бүгінгі таңда Freedom Holding Corp. компаниясының қолдауымен және Freedom Шапағат корпоративтік қоры арқылы бұл Лигаға Қазақстанның 9 қаласынан 115 бала қатысуда: Астана, Шымкент, Атырау, Ақтөбе, Семей, Қарағанды, Петропавл, Тараз және Өскемен.

Барлық қатысушылар спорттық киіммен, құрал-жабдықтармен қамтамасыз етілген және ОБҚ бар балалармен жұмыс істеу бойынша арнайы дайындықтан өткен білікті жаттықтырушылардың басшылығымен жаттығады. Әр қалада жаттықтырушылардың UEFA-ның B, C және D санатындағы лицензиялары бар мамандары жұмыс істейді.

Жобаның мақсаты – ерекше балаларға тұрақты дене белсенділігіне қол жеткізуге мүмкіндік беру және олардың әлеуметтенуіне қауіпсіз әрі қолдаушы орта құру.

Шабыттандыратын оқиғалар

Астаналық 18 жастағы Нұрсұлтан Әбдірахман Даун синдромымен өмір сүреді. Жобаға дейін үйден сирек шығатын, үйде оқитын бала болған.
«Футбол – ұлым баруға асыға күтетін жалғыз секция. Жаттығулар оған күш, сенімділік және өз-өзіне сену қабілетін берді. Ол шыдамдырақ, мақсат қоя білетін, қиындықтарды жеңуге үйренген балаға айналды. Үйлесімділігі, жалпы жағдайы жақсарды. Мұнда оны қабылдайды, қолдайды және бағалайды», – дейді анасы Айнұр Ажданова.

Ал аутизмі бар 17 жастағы Алдияр Жоламан да Астанадан. Жобаның басынан бері бірде-бір жаттығуды жібермеген.

«Ұлым үшін футбол жай ғана ойын емес. Ол бала кезінен “Астана” командасының матчтарын асыға күтетін, ешқашан тікелей эфирді жібермейтін, аулада басқа балалармен бірге ойнауға тырысатын. Бірақ бұрын футбол біздің балалар үшін қолжетімсіз болатын. UNI Football League жобасы іске қосылғаннан бері бәрі өзгерді. Бұл Алдияр мен аутизмі бар басқа да көптеген балалар үшін өзін көрсетуге, өзгелермен өзара әрекеттесуге, ережелерді сақтауға және өз күшіне сенуге мүмкіндік. Мұндай жобаның Қазақстанда іске асқаны – біз үшін нағыз керемет. Осы маңызды әрі қажет жобаны іске асырып, дамытып жүрген барша жандарға үлкен алғыс!», – деді анасы Алия Бейсембаева.

Қарағандылық 11 жастағы қақпашы Әбілмансұр Асаев тек футболда ғана емес, жеңіл атлетика, жүзу және хореография бойынша да байқаулардың жүлдегері.
«Осындай мүмкіндік барына біз өте қуаныштымыз. Балалар футбол арқылы дамып жатыр. Немеремнің мінез-құлқы, зейіні жақсарды, өз-өзіне сенімді және ашық бола бастады. Ең бастысы, балалар бір команда екенін түсінді. Әбілмансұр футболға қуана барады, оған футбол ойнау қатты ұнайды», – дейді әжесі Марзия Зарипова.

Жоба балаларға тек физикалық тұрғыда дамуға ғана емес, достар табуға, команданың бір бөлшегі болуға, қоғамның белсенді мүшесі ретінде сезінуге мүмкіндік береді.

Матчқа ерекше қажеттіліктері бар балалар, олардың ата-аналары, жаттықтырушылар, ұйымдастырушылар, серіктес ұйымдардың өкілдері қатысты. Қонақтарға естелік сыйлықтар табыс етіліп, ата-аналар жобаның өкілдерімен сөйлесіп, алғыстарын білдірді.

Матчтың серіктестері: «A-Event KZ» компаниясы, «Додо Пицца» халықаралық пиццериялар желісі, «TASSAY» сауда белгісімен «ЮНИКС» ҚБ, және «Chunky Astana» ЖК.

«UNI Football League – Қазақстандағы инклюзивті спортты дамытудың маңызды қадамы. Біз Қазақстан футбол федерациясына, Freedom компаниясына, Испания Корольдігінің Елшілігіне және бізді қолдайтын барлық серіктестерге алғысымызды білдіреміз. Жоба 2023 жылы қорымыздың Қысқы қайырымдылық балы есебінен басталған болатын. Биыл біз 15-ші мерейтойлық Қысқы балымызды өткіземіз. Ондағы жиналған қаражат біздің бағдарламаларымызды дамытуға және, әрине, осы жобаны жалғастыруға жұмсалмақ», – деді Bolashak Charity ҚҚ Қамқоршылық кеңесінің төрайымы Динара Гаплан.

«Freedom Шапағат» корпоративтік қоры мен жалпы Freedom Holding Corp. үшін бұл жай ғана жоба емес. Бұл – БҰҰ-ның Тұрақты даму мақсаттарына қол жеткізуге және әрбір бала, даму ерекшеліктеріне қарамастан, өзін көрсете алатын, команда мүшесі болып, белсенді де мазмұнды өмір сүре алатын инклюзивті қоғам құруға бағытталған жүйелі жұмыстың бір бөлігі», – деп атап өтті Freedom Шапағат КҚ президенті Баглана Мусина.

Еңбек мамандықтарының жылы аясында Астанада «Ерекше білім беру қажеттілігі бар жасөспірімдер мен ересектерге арналған оқу-өндірістік комбинаттар» жобасының түлектеріне сертификат тапсыру рәсімі өтті. 28 ерекше білім беру қажеттілігі бар жасөспірім «Наубайшы», «Кондитер», «Тігінші» мамандықтары бойынша білім алды.

Жоба «Bolashak Charity» қоғамдық қорының ұйымдастыруымен, Астана қаласы әкімдігі, «AMANAT» партиясы және «Даму» кәсіпкерлікті дамыту қорының қолдауымен жүзеге асырылды.

Жобаның мақсаты — ерекше білім беру қажеттілігі бар жасөспірімдерге кәсіби білім алу, әлеуметтену және жұмысқа орналасу мүмкіндіктерін ұсыну.

Бағдарламаға 12-18 жас аралығындағы аутистикалық спектр бұзылыстары, жеңіл және орташа деңгейдегі ақыл-ой кемістігі, психикалық даму тежелуі, Даун синдромы, нейросенсорлық есту қабілетінің төмендеуі, СДВГ жасөспірімдер мен дамуында ауытқулары бар ересектер қатысты.

Оқу 6 ай бойы аптасына екі рет, әр сабақ 3 сағаттан, Астана қаласының Қоғамдық тамақтандыру және қызмет көрсету колледжінің базасында жүргізілді. Ерекше білім беру қажеттілігі бар жасөспірімдер тігін, мата және тігін машиналарымен жұмыс, тағам дайындау, аспаздық және санитарлық негіздер, кондитерлік іс саласында практикалық дағдыларды меңгерді. Сабақ барысында қатысушылар өз бетінше жұмыс істеуге, өзіне деген сенімділікті арттыруға және болашақ мамандығына дайындалуға мүмкіндік алды.

Жоба 2024 жылы «Bolashak Charity» қорының Қысқы қайырымдылық балында жиналған қаражат есебінен басталды. 2024 жылы курсты 34 жасөспірім аяқтады, олардың 10-ы колледжге түсіп, білім алуды жалғастыруда, 8 жасөспірім түрлі ұйымдарда тағылымдамадан өтті, олардың үшеуі жұмысқа орналасты.

Іс-шараға «Bolashak Charity» қорының Қамқоршылық кеңесінің төрайымы Динара Гаплан, Астана қаласы Білім басқармасының өкілдері, Қоғамдық тамақтандыру және қызмет көрсету колледжінің директоры Зауре Клышбаева, сондай-ақ ерекше білім беру қажеттілігі бар жасөспірімдер, олардың ата-аналары, мамандар, әлеуметтік кәсіпкерлер және басқа да қатысушылар қатысты.

«Біздің қор 10 жылдан бері инклюзивті білім беруді дамытуда — балабақшалардан бастап мектептер мен колледждерге дейін жұмыс істеп келеді. Бүгінде менталды бұзылыстары бар жасөспірімдерге кәсіби білім беру мәселесі өзекті болып отыр: 9 сыныптан кейін олар бейімделмеген бағдарламалар салдарынан мектепте оқуын жалғастыра алмайды. Осыған байланысты өткен жылдың басында біз колледждер базасында оқу-өндірістік комбинаттарын іске қостық, онда ерекше білім беру қажеттілігі бар жасөспірімдер мен ересектер практикалық сабақтар арқылы мамандық меңгеруде. Бір жарым жыл ішінде шамамен 70 адам оқытылды, және біз олардың тәуелсіз болуға, өзіне сенімді болуға және болашақ мамандығына дайындалуға мүмкіндік алғанын байқадық. Менталды бұзылыстары бар адамдардың ерекшеліктерін ескере отырып, колледждерде оқу бағдарламаларын бейімдеу, оларды практикалық бағытта жасау және теориялық бөлігін қысқартса үлкен көмек болар еді. Қазақстандағы инклюзияны дамытудағы келесі қадам — менталды бұзылыстары бар адамдардың жұмысқа тұрып, сәтті еңбек ете алуы үшін оларды сүйемелдеушінің болуын қамтамасыз ету. Бұл үшін уәкілетті ұйымдар нормативтік-құқықтық актілер аясында барлық жағдайды жасауы өте маңызды», — деп атап өтті «Bolashak Charity» қорының Қамқоршылық кеңесінің төрайымы Динара Гаплан.

«Тігінші» бағыты бойынша УПК түлегі MaxMara халықаралық бренді бутигінде маркетолог көмекшісі болып жұмысқа орналасты. Бұл инклюзивті білім берудің дамуында ерекше қажеттілігі бар жасөспірімдер үшін нақты перспективаларды ашатын шабыттандыратын мысал болып табылады.

«Ыңғайлы атмосфера, педагогтардың қолдауы және түсінікті нұсқаулар ұлымның өзін көрсетуіне көмектесті. Ол тек тағам пісіруді үйреніп қана қоймай, адамдармен қарым-қатынас жасау, нұсқауларды орындау сияқты өмірлік маңызды тәжірибе алды. Әсіресе дайын өнімді қолына алу сәті ұнады. Бұл жоба тек оқыту туралы емес, тең мүмкіндіктер туралы. Бұл мектеп пен ересек өмір арасындағы көпір, дербестікке қарай тағы бір қадам», — деді Бекназар, аутизммен ауыратын жасөспірімнің әкесі Елдос Иманбаев.

Іс-шара Hilton Garden Inn Astana қонақ үйі мен «Kulki» гүл студиясының қолдауымен өтті.